Suç Olduğunu Bilmiyordum, Ceza Alır mıyım? Kanunu Bilmemek ve Hata Hali
Bir işi yaptın ve sonradan bunun suç olduğunu öğrendin. Ya da kafede kendi montun sandığın başka birinin montunu alıp çıktın ve şimdi hırsızlıkla suçlanıyorsun. "Suç olduğunu bilmiyordum" ya da "Yanlışlıkla oldu, başkasının olduğunu bilmiyordum" demek seni cezadan kurtarır mı? Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre kanunu bilmemeyi ve hata halini anlatıyoruz.
Kanunu bilmemek mazeret sayılır mı?
Hayır. Türk Ceza Kanunu açıkça ceza kanunlarını bilmemenin mazeret sayılmayacağını söyler. Kanunlar Resmî Gazete'de yayımlandığı için herkesin bunları bildiği kabul edilir. "Bunun suç olduğunu bilmiyordum" demek tek başına seni sorumluluktan kurtarmaz.
Ancak kanun, bazı özel durumlarda kişinin düştüğü hatayı dikkate alır. Bu hatalar ya suçun unsurlarına ya da fiilin hukuka aykırı olduğuna ilişkindir.
Suçun unsurlarında hata
Fiili işlerken suçun kanuni tanımındaki maddi unsurları bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz. Örneğin:
- Kafede askıdaki montu kendi montun sanarak aldıysan, başkasına ait bir malı aldığını bilmediğin için hırsızlık kastın yoktur.
- Bir eşyayı satıcının kendisine ait olduğuna inanarak satın aldıysan ve eşyanın çalıntı olduğunu bilmiyorsan, suç eşyasını bilerek satın alma kastın yoktur.
Bu durumda kasten işlenen suçtan ceza verilmez. Ancak fiil taksirle de işlenebilen bir suçsa ve sen dikkatsizlik yüzünden hataya düştüysen, taksirli suçtan sorumlu tutulabilirsin. Örneğin avlanırken çalılıkların arasındaki kişiyi hayvan sanıp ateş eden avcı, kasten öldürmeden değil, taksirle öldürmeden ya da yaralamadan sorumlu olur.
Nitelikli hallerde hata
Suçun daha ağır veya daha hafif cezalı bir halinin gerçekleştiği konusunda hataya düşen kişi bu hatadan yararlanır. Örneğin mağdurun kamu görevlisi olduğunu bilmeden ona karşı suç işleyen kişi, kamu görevlisine karşı işlenen suçun ağırlaştırılmış cezasıyla cezalandırılmaz.
Hukuka uygunluk sebeplerinde hata
Ceza sorumluluğunu kaldıran veya azaltan bir durumun gerçekleştiği konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi de bu hatadan yararlanır. Örneğin gece evinin önünde elinde silaha çok benzeyen bir oyuncakla üzerine yürüyen birini gerçekten silahlı saldırgan sanıp kendini savunduysan, meşru müdafaa koşullarının bulunduğu konusunda hataya düşmüş olabilirsin.
Buradaki anahtar kelime kaçınılmazdır. Hatanın, olayın koşullarında herkesin düşebileceği türden olması gerekir. Biraz dikkatle anlaşılabilecek bir durumda hataya düştüysen bu kural uygulanmaz. Meşru müdafaa için Hakkını Sor'daki meşru müdafaa rehberine bakabilirsin.
Fiilin haksız olduğu konusunda hata
İşlediği fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz bir hataya düşen kişi cezalandırılmaz. Bu, kanunu bilmemenin mazeret olmadığı kuralının dar bir istisnasıdır.
Uygulamada bu istisna çok sınırlı biçimde kabul edilir. Örneğin yetkili bir kamu kurumunun yazılı olarak "bu işlem için izin gerekmez" demesine güvenerek hareket eden ve sonradan izin gerektiği anlaşılan kişi bu istisnadan yararlanabilir. Ama "çevremde herkes yapıyor" ya da "internette suç olmadığını okudum" gibi gerekçeler genellikle kaçınılmaz hata sayılmaz.
Yaş konusunda hata
Cinsel suçlarda mağdurun yaşı konusunda hata iddiası sık ileri sürülür. Ancak mahkemeler bu iddiayı çok sıkı değerlendirir. Mağdurun görünüşü, beyanları, sosyal medya bilgileri, okul durumu ve olayın bütün koşulları incelenir. Mağdurun on sekiz yaşından küçük olduğunu anlamak için yeterli işaretler varsa hata kabul edilmez. Bu konuda mutlaka bir ceza avukatıyla çalış.
Mahkeme ne karar verir?
- Suçun unsurlarında hata nedeniyle kastın yoksa beraat kararı verilir.
- Kusurluluğu ortadan kaldıran kaçınılmaz bir hataya düştüysen ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
- Hata kaçınılabilir nitelikteyse sorumluluğun devam eder; ancak bu durum cezanın belirlenmesinde ve takdiri indirimde değerlendirilebilir.
Hatayı nasıl kanıtlarsın?
- Olay anındaki koşulları, örneğin karanlık, benzer eşya, karşı tarafın davranışı gibi ayrıntıları ifadende açıkça anlat.
- Bir kurumdan aldığın yazılı bilgi, izin belgesi veya resmi yanıt varsa dosyaya sun.
- Hatayı fark ettiğinde ne yaptığını, örneğin eşyayı geri götürdüğünü, belgeleyen kayıtları sakla.
- Tanık ve kamera kayıtlarının toplanmasını iste.
Kısaca yapılacaklar
- "Kanunu bilmiyordum" savunmasının tek başına yetmeyeceğini bil.
- Suçun unsurlarında hataya düştüysen bunu olay koşullarıyla açıkla.
- Hatanın kaçınılmaz olduğunu gösteren delilleri topla.
- Resmi bir kurumun bilgisine güvenerek hareket ettiysen bu yazıyı dosyaya sun.
- Hatanı fark edince düzeltmeye çalıştıysan bunu belgele.
- Cinsel suçlarda yaş hatası iddiasında mutlaka avukatla çalış.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 4: Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz.
- 5237 sayılı Kanun m. 30: Suçun maddi unsurlarını bilmeyen kişi kasten hareket etmiş olmaz, taksirli sorumluluk saklıdır; nitelikli haller ile sorumluluğu kaldıran veya azaltan nedenlerin koşullarında kaçınılmaz hataya düşen kişi bu hatadan yararlanır; fiilin haksızlık oluşturduğu konusunda kaçınılmaz hataya düşen kişi cezalandırılmaz.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 223: Failin kastının bulunmaması halinde beraat, kusurluluğu ortadan kaldıran hataya düşülmesi halinde ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
En çok sorulan sorular
Suç olduğunu bilmiyordum demek cezadan kurtarır mı?
Kural olarak hayır. Ceza kanunlarını bilmemek mazeret sayılmaz; yalnızca kaçınılmaz hata halinde ceza verilmez.
Başkasının eşyasını kendiminki sanıp aldım, hırsızlık mı?
Gerçekten kendi eşyan sandıysan hırsızlık kastın yoktur; bunu olayın koşullarıyla açıklaman gerekir.
Kaçınılmaz hata ne demek?
Olayın koşullarında dikkatli bir kişinin de düşebileceği, önlenemeyecek hatadır.
Bir kurumun yanlış bilgisine güvendim, ceza alır mıyım?
Yetkili bir kurumun açık bilgisine güvenerek hareket ettiysen kaçınılmaz hata kabul edilebilir.
Yaşını bilmiyordum savunması kabul edilir mi?
Çok sıkı değerlendirilir. Mağdurun yaşını anlamaya yetecek işaretler varsa kabul edilmez.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.