Suça Teşebbüsün Cezası Ne? Suç Tamamlanmazsa ve Gönüllü Vazgeçersem Ne Olur?
Bir kişi gece bir dükkânın kepengini zorlarken bekçi tarafından yakalandı; içeri giremedi, hiçbir şey alamadı. Ya da biri bıçakla birine saldırdı ama araya girenler sayesinde kimse yaralanmadı. "Suç tamamlanmadı, yine de ceza alır mı? Alırsa ne kadar?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre suça teşebbüsü ve gönüllü vazgeçmeyi anlatıyoruz.
Suça teşebbüs nedir?
Suça teşebbüs, kişinin işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlaması, ancak elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasıdır. Bu durumda kişi tamamlanmış suçtan değil, teşebbüsten sorumlu olur ve daha az ceza alır.
Teşebbüsün kabul edilmesi için üç şart aranır:
- Kast: Kişi o suçu işlemeyi istemiş olmalıdır.
- Elverişli hareket ve icraya başlama: Kişi suçu gerçekleştirmeye yönelik, sonuca ulaşabilecek hareketlere doğrudan başlamış olmalıdır.
- Elde olmayan neden: Suç, kişinin kendi isteği dışındaki bir nedenle, örneğin polisin gelmesi veya mağdurun kaçması gibi bir nedenle tamamlanamamış olmalıdır.
Hazırlık hareketleri cezalandırılır mı?
Kural olarak hayır. Suçu planlamak, araç almak, olay yerini gözlemlemek gibi hareketler henüz icraya başlama sayılmaz ve tek başına teşebbüs oluşturmaz. Ancak bazı hazırlık hareketleri kanunda ayrı bir suç olarak tanımlanmıştır. Örneğin ruhsatsız silah satın almak kendi başına ayrı bir suçtur.
Hazırlık ile icra arasındaki sınır her olayda ayrı değerlendirilir. Bir eve girmek için kapı kilidini kırmaya başlamak genellikle icraya başlamadır; sadece evin önünde dolaşmak ise değildir.
Teşebbüste ceza ne kadar?
Teşebbüste ceza, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirlenir:
- Suçun cezası ağırlaştırılmış müebbet hapis ise: on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis
- Suçun cezası müebbet hapis ise: on yıldan on sekiz yıla kadar hapis
- Diğer suçlarda: Tamamlanmış suç için verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
Hâkim indirimin oranını belirlerken suçun tamamlanmaya ne kadar yaklaştığına ve ne kadar zarar ya da tehlike doğduğuna bakar. Örneğin mağdurun ağır yaralandığı bir öldürmeye teşebbüste indirim az, kimsenin yaralanmadığı bir olayda daha fazla olabilir.
Gönüllü vazgeçme: Kendi isteğinle durursan
Suçu işlemeye başladıktan sonra kendi isteğinle vazgeçersen ya da kendi çabanla suçun tamamlanmasını veya neticenin doğmasını önlersen, teşebbüsten dolayı cezalandırılmazsın. Buna gönüllü vazgeçme denir.
Örneğin:
- Hırsızlık için bir eve girdikten sonra pişman olup hiçbir şey almadan çıkmak
- Zehirlediğin kişiyi hemen hastaneye götürerek ölümünü önlemek
Ancak o ana kadar yaptıkların kendi başına bir suç oluşturuyorsa, yalnızca o suçtan ceza alırsın. İlk örnekte hırsızlığa teşebbüsten değil, konut dokunulmazlığını ihlalden; ikinci örnekte ise mağdur zarar gördüyse yaralamadan sorumlu olabilirsin.
Vazgeçmenin gönüllü olması şarttır. Polisin geldiğini görüp kaçmak gönüllü vazgeçme sayılmaz; bu durumda teşebbüs hükümleri uygulanır.
Birden fazla kişi varsa
Suçu birden fazla kişi birlikte işliyorsa, gönüllü vazgeçmeden yalnızca vazgeçen kişi yararlanır. Vazgeçen kişinin çabasına rağmen suç diğerleri tarafından işlendiyse veya suç başka bir nedenle işlenmediyse, vazgeçen yine bu hükümden yararlanabilir. Suç ortaklığı hakkında Hakkını Sor'daki suça iştirak ve yardım etme rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Olayın hazırlık aşamasında mı kaldığını, yoksa icraya başlanıp başlanmadığını avukatınla birlikte değerlendir.
- Suçun neden tamamlanmadığını gösteren delilleri topla.
- Kendi isteğinle vazgeçtiysen bunu ifade ve savunmanda açıkça anlat.
- Mağdurun zararını önlemek için ne yaptığını belgelerle göster.
- Teşebbüs kabul edilirse indirim oranının zarar ve tehlikeye göre tartışılmasını iste.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 35: İşlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle doğrudan icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamayan kişi teşebbüsten sorumludur; ağırlaştırılmış müebbet yerine on dört-yirmi bir yıl, müebbet yerine on-on sekiz yıl hapis verilir, diğer hallerde ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir.
- 5237 sayılı Kanun m. 36: Suçun icrasından gönüllü vazgeçen veya kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını ya da neticeyi önleyen fail teşebbüsten cezalandırılmaz; tamamlanan kısım ayrı bir suç oluşturuyorsa yalnızca o suçun cezası verilir.
- 5237 sayılı Kanun m. 41: İştirak halinde işlenen suçlarda gönüllü vazgeçmeden yalnızca vazgeçen suç ortağı yararlanır; suç vazgeçenin çabası dışındaki bir nedenle işlenmemişse veya onun bütün çabasına rağmen işlenmişse de bu hüküm uygulanır.
En çok sorulan sorular
Suça teşebbüsün cezası ne kadar?
Suç tamamlansaydı verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir; müebbet gerektiren suçlarda ise kanunda belirtilen özel süreler uygulanır.
Sadece plan yapmak suç mu?
Kural olarak hayır. Hazırlık hareketleri teşebbüs sayılmaz; ancak kanunun ayrıca suç saydığı hareketler cezalandırılır.
Suçtan kendi isteğimle vazgeçersem ceza alır mıyım?
Teşebbüsten ceza almazsın. O ana kadar yaptıkların ayrı bir suç oluşturuyorsa yalnızca o suçtan sorumlu olursun.
Polisi görüp kaçmak gönüllü vazgeçme sayılır mı?
Hayır. Vazgeçme kendi isteğinle olmalıdır; dış bir engel nedeniyle durmak teşebbüs sayılır.
Öldürmeye teşebbüsün cezası ne kadar?
Kasten öldürmenin cezası müebbet olduğu için teşebbüste on yıldan on sekiz yıla kadar, nitelikli hallerde ise on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapis verilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.