Suça Yardım Etmenin Cezası Ne? Müşterek Fail, Azmettirme ve Yardım Eden
Arkadaşın "Şu adamla bir hesabım var, sen sadece arabada bekle" dedi. Sen arabada bekledin, o da gidip birini yaraladı. Şimdi sen de sanıksın. Ya da oğlun, bir arkadaşına evin anahtarını verdiği için hırsızlığa yardım etmekle suçlanıyor. "Ben bir şey yapmadım ki, neden ben de yargılanıyorum? Benim cezam da aynı mı olacak?" diye soruyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre suça iştiraki, yani faillik, azmettirme ve yardım etmeyi anlatıyoruz.
Suça iştirak nedir?
Bir suçun birden fazla kişi tarafından işlenmesine suça iştirak denir. Kanun, suça katılan kişileri yaptıkları işe göre üç gruba ayırır:
- Fail veya müşterek fail: Suçu bizzat ya da başkalarıyla birlikte işleyen
- Azmettiren: Başkasını suç işlemeye ikna eden
- Yardım eden: Suçun işlenmesini kolaylaştıran
Her birinin cezası farklıdır. Bu yüzden davada sana hangi sıfatla suç yüklendiği çok önemlidir.
Fail ve müşterek fail
Suçun tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren kişilerin her biri fail olarak sorumludur. Örneğin iki kişi birlikte birini darp ediyorsa, ikisi de kasten yaralamanın faili olur ve her biri tam ceza alır.
Suçu işlemek için başkasını araç olarak kullanan da fail sayılır. Örneğin akıl hastası birine ya da küçük bir çocuğa suç işletmek. Kusur yeteneği olmayan birini araç olarak kullanan kişinin cezası üçte birden yarıya kadar artırılır.
Azmettirme
Başkasını suç işlemeye ikna eden kişi, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır. Yani azmettiren, suçu bizzat işleyen kadar ceza alır.
Şu hallerde azmettirenin cezası üçte birden yarıya kadar artırılır:
- Anne, baba, dede gibi üstsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılarak azmettirme
- Çocukların suça azmettirilmesi
Azmettiren belli değilse ve fail ya da diğer bir suç ortağı onun kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlarsa, bu kişinin cezasında indirim yapılabilir.
Yardım etme
Suçun işlenmesine yardım eden kişi daha az ceza alır. Kanuna göre şu davranışlar yardım etme sayılır:
- Suç işlemeye teşvik etmek, suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya suçtan sonra yardım edeceğini vaat etmek
- Suçun nasıl işleneceği konusunda yol göstermek veya suçta kullanılan araçları sağlamak
- Suçtan önce veya suç sırasında yardımda bulunarak işlenmesini kolaylaştırmak
Yardım edenin cezası şöyledir:
- Suç ağırlaştırılmış müebbet gerektiriyorsa: on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis
- Suç müebbet gerektiriyorsa: on yıldan on beş yıla kadar hapis
- Diğer suçlarda: Cezanın yarısı indirilir; ancak verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
Müşterek fail mi, yardım eden mi?
Uygulamada en çok tartışılan konu budur. Suçun işlenişinde belirleyici bir rol üstlendiysen, örneğin olay yerinde bekleyerek gözcülük yapmak ve işin bölüşülmesinde payın varsa, müşterek fail sayılabilirsin. Rolün yalnızca kolaylaştırıcıysa yardım eden sayılırsın.
Bu ayrım her olayın kendi koşullarına göre yapılır. Savunmanda olaydaki gerçek rolünü, ortak bir plan olup olmadığını ve suçun sonucuna ne kadar etki ettiğini açıkça anlatmalısın.
Diğer önemli kurallar
- İştirakten sorumlu tutulabilmen için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir. Azmettirdiğin kişi suça hiç başlamadıysa iştirakten sorumlu olmazsın.
- Her suç ortağı kendi kusuruna göre cezalandırılır. Diğer ortağın yaşı küçük olduğu için ceza almaması, senin cezanı etkilemez.
- Memurluk gibi özel bir sıfat gerektiren suçlarda bu sıfatı taşımayan kişi fail olamaz; ancak azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
- Suçtan kendi isteğinle vazgeçtiysen gönüllü vazgeçme hükümlerinden yararlanabilirsin. Bunun için Hakkını Sor'daki suça teşebbüs rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- İddianamede sana hangi sıfatla (fail, azmettiren, yardım eden) suç yüklendiğine bak.
- Olaydaki gerçek rolünü, ne zaman ne bildiğini ve neye katıldığını açıkça anlat.
- Ortak bir plan olmadığını gösteren delilleri, mesajları ve tanıkları topla.
- Müşterek fail yerine yardım eden sayılman gerektiğini düşünüyorsan bunu savunmanda özellikle tartış.
- Suçtan vazgeçtiysen ya da önlemeye çalıştıysan bunu belgele.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 37: Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştirenlerin her biri fail olarak sorumludur; başkasını araç olarak kullanan da faildir, kusur yeteneği olmayanı araç olarak kullananın cezası üçte birden yarıya kadar artırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 38: Başkasını suç işlemeye azmettiren işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; üstsoy-altsoy nüfuzu kullanılarak veya çocuklar azmettirildiğinde ceza üçte birden yarıya kadar artırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 39: Yardım edene ağırlaştırılmış müebbet yerine on beş-yirmi yıl, müebbet yerine on-on beş yıl hapis verilir, diğer hallerde ceza yarı indirilir ve sekiz yılı geçemez; teşvik, karar kuvvetlendirme, yol gösterme, araç sağlama ve icrayı kolaylaştırma yardım etme sayılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 40: Her suç ortağı kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır; özgü suçlarda özel sıfatı olmayanlar azmettiren veya yardım eden olarak sorumludur; iştirak için suçun en az teşebbüs aşamasına varması gerekir.
En çok sorulan sorular
Suça yardım etmenin cezası ne kadar?
Kural olarak suçun cezasının yarısı indirilir ve ceza sekiz yılı geçemez; müebbet gerektiren suçlarda kanundaki özel süreler uygulanır.
Azmettiren de aynı cezayı alır mı?
Evet. Azmettiren, işlenen suçun cezasıyla cezalandırılır; çocukları azmettirmek cezayı artırır.
Olay yerinde bulunmak suç ortağı olmak için yeterli mi?
Tek başına yeterli değildir. Suça bir katkın, ortak bir plan veya kolaylaştırıcı bir davranışın olması gerekir.
Azmettirdiğim kişi suçu işlemezse ceza alır mıyım?
Suç en azından teşebbüs aşamasına varmadıysa iştirakten sorumlu tutulmazsın.
Diğer suç ortağı ceza almazsa ben de kurtulur muyum?
Hayır. Her suç ortağı kendi kusuruna göre cezalandırılır; diğerinin kişisel nedenlerle ceza almaması seni etkilemez.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.