Suçüstü Yakaladığım Kişiyi Tutabilir miyim? Vatandaş Yakalaması ve Sınırları
Dükkânına giren biri kasadan para alıp kaçmaya çalıştı ve sen onu kapıda tuttun. Polis gelene kadar adamı bırakmadın. Sonra aklına takıldı: "Ben polis değilim; birini zorla tutmam suç olur mu? Yakalarken canını yaktıysam ne olur?" Ya da sokakta bir çantanın kapılıp kaçırıldığını gördün ve hırsızın peşinden koşup onu durdurmak istiyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'na göre herkesin yapabileceği geçici yakalamayı ve kolluğun yakalama yetkisini anlatıyoruz.
Herkes yakalama yapabilir mi?
Evet. Kanun belirli durumlarda polis veya jandarma olmayan herkese geçici olarak yakalama yetkisi verir. Halk arasında buna vatandaş yakalaması denir. Herkes şu hallerde geçici yakalama yapabilir:
- Bir kişiye suçu işlerken rastlanırsa
- Suçüstü bir fiil nedeniyle takip edilen kişinin kaçma ihtimali varsa veya kimliğini hemen belirleme imkânı yoksa
Yani hırsızlık yaparken gördüğün kişiyi veya suçüstü kaçan birini, kaçmasını önlemek için durdurabilirsin.
Suçüstü ne demek?
Suçüstü, kısaca şu durumları ifade eder:
- İşlenmekte olan suç
- Henüz işlenmiş olan suç
- Suçun işlenmesinden hemen sonra kolluk, mağdur veya başkaları tarafından takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suç
- Suçun pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kişinin işlediği suç
Günler önce işlenmiş bir suçun şüphelisini görüp yakalamaya kalkmak ise bu yetki kapsamında değildir. Bu durumda polise haber vermelisin.
Yakalamadan sonra ne yapmalısın?
Vatandaş yakalaması geçicidir. Yakaladığın kişiyi hemen kolluğa teslim etmen gerekir.
- Hemen 112'yi ara ve olay yerine polis veya jandarma çağır.
- Yakaladığın kişiyi kolluk gelene kadar kaçmasını önleyecek şekilde tut, ama ona gereğinden fazla güç uygulama.
- Kolluk geldiğinde olayı anlat ve kişiyi teslim et.
Kolluğa teslim edilen kişi ve olay hakkında Cumhuriyet savcısına hemen bilgi verilir ve savcının talimatına göre işlem yapılır.
Ne kadar güç kullanabilirsin?
Yakalama yetkisi, kişiyi kaçmaktan alıkoymak için gerekli ölçüde güç kullanmayı kapsar. Ancak ölçüyü aşarsan, örneğin kişiyi yere yatırıp dövmeye devam edersen, kasten yaralama suçundan sorumlu tutulabilirsin. Yakalama, cezalandırma hakkı vermez.
Meşru müdafaanın sınırları için Hakkını Sor'daki kasten öldürmenin cezası ne, haksız tahrik ve meşru müdafaa rehberine bakabilirsin.
Şikâyete bağlı suçlarda yakalama
Şikâyete bağlı bir suçta kural olarak mağdur şikâyet etmeden işlem yapılmaz. Ancak suç çocuklara veya beden ya da akıl hastalığı, malullük veya güçsüzlük nedeniyle kendini idare edemeyecek durumdaki kişilere karşı suçüstü işleniyorsa, failin yakalanması şikâyete bağlı değildir.
Kolluğun yakalama yetkisi
Polis ve jandarma, tutuklama kararı veya yakalama emri gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, savcıya veya amirlerine hemen başvurma imkânı yoksa yakalama yapabilir.
Kolluk, yakalanan kişinin kaçmasını ve kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra, ona kanuni haklarını derhal bildirir.
Gözaltındaki hakların için Hakkını Sor'daki gözaltına alındığında hakların nelerdir rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Yalnızca suçüstü hallerde ve kişinin kaçma ihtimali varsa yakalama yap.
- Kendi güvenliğini riske atma; silahlı veya tehlikeli biriyse yakalamaya çalışmak yerine kolluğu ara.
- Hemen 112'yi arayarak kolluğu olay yerine çağır.
- Yakaladığın kişiye yalnızca kaçmasını önleyecek kadar güç uygula.
- Kolluk geldiğinde kişiyi teslim et ve olayı anlat; tanıkların bilgilerini al.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 90: Kişiye suçu işlerken rastlanması veya suçüstü nedeniyle izlenen kişinin kaçma olasılığı ya da kimliğinin hemen belirlenememesi hallerinde herkes geçici yakalama yapabilir; kolluk, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcıya veya amire başvuramıyorsa yakalama yapabilir; çocuklara ve kendini idareden aciz kişilere karşı suçüstü hallerinde yakalama şikâyete bağlı değildir; kolluk yakalanan kişiye haklarını derhal bildirir; yakalanıp kolluğa teslim edilen kişi hakkında savcıya hemen bilgi verilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 2: Suçüstü; işlenmekte olan suç, henüz işlenmiş olan suç, işlenmesinden hemen sonra takip edilerek yakalanan kişinin işlediği suç ve pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kişinin işlediği suçtur.
En çok sorulan sorular
Vatandaş olarak birini yakalayabilir miyim?
Suçüstü hallerde, kişiye suçu işlerken rastlarsan veya kaçma ihtimali varsa geçici olarak yakalayabilirsin.
Yakaladığım kişiyi ne yapmalıyım?
Hemen kolluğu çağırıp teslim etmelisin. Yakalaman geçicidir.
Yakalarken güç kullanabilir miyim?
Kaçmasını önleyecek ölçüde. Ölçüyü aşarsan yaralama suçundan sorumlu olabilirsin.
Eski bir suçun şüphelisini görürsem yakalayabilir miyim?
Suçüstü hali yoksa yakalama yetkin yoktur; polise haber vermelisin.
Polis yakalama emri olmadan beni yakalayabilir mi?
Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ve savcıya veya amirine hemen ulaşılamıyorsa yakalayabilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.