Tanık Olarak Çağrıldım, Ne Yapmalıyım?
Mahkemeden ya da savcılıktan tanık olarak çağrıldığına dair bir davetiye aldıysan, ne yapman gerektiğini, gitmezsen ne olacağını ve hangi sorulara cevap vermek zorunda olmadığını merak ediyor olabilirsin. Bu rehberde tanıkların hak ve yükümlülüklerini anlatıyoruz.
Tanıklık zorunlu mu?
Evet. Usulüne uygun olarak çağrılan tanık, gelip tanıklık etmek zorundadır (CMK md. 43). Hukuk davalarında da durum aynıdır (HMK md. 245).
Davetiyeye rağmen geçerli bir mazeretin olmadan gitmezsen:
- Mahkeme seni zorla getirtebilir.
- Gelmediğin için doğan giderleri ödemene karar verilebilir.
- Hukuk davalarında ayrıca disiplin para cezası verilebilir.
Hastalık, yurt dışında bulunma ya da ağır bir aile durumu gibi bir mazeretin varsa, duruşmadan önce bunu belgeleriyle mahkemeye bildir. Başka bir şehirde yaşıyorsan, bulunduğun yerdeki adliyeden SEGBİS yoluyla görüntülü olarak dinlenmek için de talepte bulunabilirsin.
Tanıklıktan çekinme hakkı
Bazı kişiler, yakınlıkları nedeniyle tanıklık yapmaktan çekinebilir (CMK md. 45). Bunlar şunlardır:
- Şüphelinin ya da sanığın nişanlısı.
- Evlilik bağı artık olmasa bile eşi.
- Anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuk ve torun gibi üstsoyu ve altsoyu.
- Üçüncü dereceye kadar kan hısımları, örneğin kardeşi, amcası, dayısı, teyzesi, halası, yeğeni.
- İkinci dereceye kadar kayın hısımları, örneğin kayınvalidesi, kayınpederi, gelini, damadı, eşinin kardeşi.
- Evlat edinen ve evlatlık.
Bu kişilere tanıklıktan çekinme hakları dinlenmeden önce hatırlatılır. Çekinmek istersen tanıklık yapmazsın. Tanıklık yapmaya karar verirsen, ifaden sırasında da her zaman bu haktan vazgeçebilirsin.
Meslek sırrı
Avukatlar, doktorlar, eczacılar, ebeler ve bunların yardımcıları gibi meslek gereği öğrendikleri sırları saklamakla yükümlü olanlar, bu bilgiler hakkında tanıklıktan çekinebilir (CMK md. 46). Ancak ilgili kişi rıza gösterirse bu kişiler tanıklıktan çekinemez.
Kendini suçlamama hakkı
Tanık olarak sana yöneltilen bir soruya verilecek cevap, seni ya da yukarıda sayılan yakınlarından birini ceza kovuşturmasına uğratabilecekse, o soruya cevap vermeyebilirsin (CMK md. 48). Bu hakkı yalnızca o soru için kullanırsın; diğer sorulara cevap vermen gerekir.
Yemin
Tanıklar kural olarak ifade vermeden önce ya da sonra doğruyu söyleyeceklerine dair yemin ederler. 15 yaşını doldurmamış olanlar ve ayırt etme gücü yeterli olmayanlar yemin ettirilmeden dinlenir.
Doğruyu söyle
Yetkili bir makam önünde tanık olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunmak yalan tanıklık suçudur (TCK md. 272). Bilmediğin ya da hatırlamadığın bir konuda tahmin yürütme; "bilmiyorum" ya da "hatırlamıyorum" demek yalan tanıklık değildir.
İfade verirken dikkat etmen gerekenler:
- Yalnızca kendi gözünle gördüğün ya da kulağınla duyduğun olayları anlat.
- Başkasından duyduğun bir şeyi anlatıyorsan bunu açıkça belirt.
- İfaden tutanağa geçirildikten sonra okunmasını iste ve yanlış yazılan bir şey varsa düzeltilmesini talep et.
Tanık ücreti
Tanıklık için gittiğin yolun masrafını ve tanıklık nedeniyle kaybettiğin günlüğü tanık ücreti olarak isteyebilirsin. İfaden bittikten sonra bunu mahkemeye söylemen yeterlidir.
Korunma ihtiyacın varsa
Tanıklık yaptığın için hayatının ya da yakınlarının güvenliğinin tehlikede olduğunu düşünüyorsan, bunu savcılığa ya da mahkemeye bildir. Ağır suçlarda tanıklara kimliklerinin gizlenmesi, ifadelerinin görüntülü olarak alınması ya da fiziki koruma gibi tedbirler uygulanabilir.
Kısaca yapılacaklar
- Davetiyedeki tarihte duruşmaya git; gidemeyeceksen mazeretini önceden belgeleriyle bildir.
- Yakın akrabaysan tanıklıktan çekinme hakkın olduğunu bil.
- Seni suçlayabilecek sorulara cevap vermeyebilirsin.
- Yalnızca kendi bildiğin olayları anlat, tahmin yürütme.
- Tutanağı okumadan imzalama; masrafların için tanık ücreti iste.
En çok sorulan sorular
Tanıklık etmek zorunlu mu?
Evet. Usulüne uygun çağrılan tanık gelip tanıklık etmek zorundadır.
Mazeretsiz gitmezsem ne olur?
Zorla getirilebilir, giderleri ödemene karar verilebilir; hukuk davalarında disiplin para cezası da verilebilir.
Kimler tanıklıktan çekinebilir?
Sanığın eşi, nişanlısı, üstsoyu ve altsoyu, üçüncü dereceye kadar kan ve ikinci dereceye kadar kayın hısımları.
Beni suçlayabilecek bir soruya cevap vermek zorunda mıyım?
Hayır. Seni ya da yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek sorulara cevap vermeyebilirsin.
Yalan söylersem ne olur?
Gerçeğe aykırı beyan yalan tanıklık suçudur; bilmediğin konuda "bilmiyorum" demelisin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.