Tapu İptal ve Tescil Davası Hangi Durumlarda Açılır?
Babanın evi ölmeden önce kardeşlerinden birine "satılmış" görünüyorsa, verdiğin vekâletname kötüye kullanılıp tarlan başkasına devredildiyse ya da sahte belgeyle tapun el değiştirdiyse, tapudaki kaydın iptal edilip adına tescil edilmesini mahkemeden isteyebilirsin. Bu rehberde tapu iptal ve tescil davasının hangi durumlarda açılabileceğini ve dava öncesinde neler yapman gerektiğini anlatıyoruz.
Tapu iptal ve tescil davası nedir?
Tapuda bir taşınmazın hukuka aykırı şekilde başkası adına kayıtlı olması hâlinde, gerçek hak sahibinin bu kaydın düzeltilmesi için açtığı davadır. Kanun buna "yolsuz tescil" der (TMK md. 1025). Dava kazanılırsa mevcut kayıt iptal edilir ve taşınmaz gerçek hak sahibi adına tescil edilir.
Hangi durumlarda açılır?
- Mirastan mal kaçırma (muris muvazaası): Anne ya da baba, diğer mirasçılardan mal kaçırmak için taşınmazı bir çocuğuna satış gibi gösterip aslında bağışlamışsa. Tapuda yazan satış bedelinin gerçek değerin çok altında olması, alıcının bu parayı ödeyecek gücünün olmaması gibi durumlar önemli belirtilerdir.
- Vekâletin kötüye kullanılması: Verdiğin vekâletnameyle vekilin taşınmazını çok düşük bir bedelle ya da senin aleyhine olacak şekilde başkasına devretmesi.
- Sahtecilik: Sahte vekâletname ya da sahte kimlikle tapuda satış yapılması.
- Ehliyetsizlik: Taşınmazı devreden kişinin işlem sırasında akıl hastalığı, ağır demans gibi nedenlerle ne yaptığını bilecek durumda olmaması.
- Hata, hile ya da korkutma: Kandırılarak ya da tehditle tapuda devir yapılması.
- Kazandırıcı zamanaşımı: Tapusuz bir taşınmazı uzun süredir malik gibi ve davasız aralıksız kullanıyorsan, belirli şartlarla adına tescilini isteyebilirsin (TMK md. 713).
1. Önce tapu kaydını öğren
Taşınmazın güncel tapu kaydını ve geçmiş işlemleri tapu müdürlüğünden ya da e-Devlet üzerinden öğren. Devir tarihi, satış bedeli ve hangi belgeyle işlem yapıldığı davada çok önemlidir. Vekâletname ile işlem yapıldıysa vekâletnamenin örneğini de iste.
2. Taşınmazın tekrar satılmasını engelle
Dava sürerken karşı taraf taşınmazı başka birine satabilir. Bu durumda yeni alıcı iyi niyetliyse, onun aleyhine dava kazanmak zorlaşabilir (TMK md. 1023). Bunu önlemek için dava açarken mahkemeden taşınmazın devrinin yasaklanması için ihtiyati tedbir iste (HMK md. 389). Mahkeme bu tedbiri tapu kaydına şerh olarak işletir.
3. Dava nerede açılır?
- Görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir.
- Dava, taşınmazın bulunduğu yerdeki mahkemede açılmak zorundadır.
- Harç, taşınmazın değeri üzerinden hesaplanır. Ekonomik durumun yetersizse adli yardım talep edebilirsin.
4. Deliller
- Tapu kayıtları ve işlem belgeleri.
- Vekâletname örneği ve vekile verilen talimatlar.
- Taşınmazın gerçek değerini gösteren bilgiler; mahkeme ayrıca bilirkişiyle değer tespiti yaptırır.
- Mirastan mal kaçırma iddiasında devreden kişinin niyetini gösteren tanık beyanları, alıcının ödeme gücü.
- Ehliyetsizlik iddiasında devreden kişinin işlem tarihindeki sağlık raporları ve hastane kayıtları.
Süre var mı?
Mirastan mal kaçırma ve ehliyetsizliğe dayanan tapu iptal davaları kural olarak bir zamanaşımı süresine bağlı değildir. Hata, hile ya da korkutma iddialarında ise bunları öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmenin geçersizliğini bildirmen gerekir (TBK md. 39). Hangi sürenin uygulanacağı dava nedenine göre değiştiği için beklemeden harekete geç.
Devletin sorumluluğu
Tapu sicilinin hatalı tutulmasından doğan zararlardan devlet sorumludur (TMK md. 1007). Örneğin sahte belgeyle yapılan bir satışta tapuyu geri alamazsan, zararının karşılanması için Hazine'ye karşı tazminat davası açabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Taşınmazın tapu kaydını ve geçmiş işlemlerini öğren.
- Dava açarken taşınmazın devrinin yasaklanması için ihtiyati tedbir iste.
- Taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde dava aç.
- Değer, sağlık durumu ve ödeme gücüyle ilgili delilleri topla.
- Tapuyu geri alamazsan Hazine'ye karşı tazminat yolunu değerlendir.
En çok sorulan sorular
Tapu iptal ve tescil davası hangi durumlarda açılır?
Muris muvazaası, vekâletin kötüye kullanılması, sahtecilik, ehliyetsizlik, hata, hile ya da korkutma ve kazandırıcı zamanaşımı gibi durumlarda.
Dava sürerken taşınmazın satılmasını nasıl önlerim?
Mahkemeden tapu kaydına ihtiyati tedbir şerhi konulmasını isteyerek.
Dava hangi mahkemede açılır?
Taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde.
Harç nasıl hesaplanır?
Taşınmazın değeri üzerinden; ekonomik durumun yetersizse adli yardım isteyebilirsin.
Hangi delilleri sunmalıyım?
Tapu kayıtları, vekâletname örneği, taşınmazın gerçek değeri, tanık beyanları ve gerekiyorsa sağlık raporları.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.