Tapudaki İşe Yaramayan İrtifak Hakkı Nasıl Sildirilir? İrtifakın Terkini
Tarlanın tapusunda, onlarca yıl önce komşu tarlaya kurulmuş bir geçit hakkı yazıyor. Ama komşu tarla artık yeni açılan köy yoluna cepheli ve kimse senin tarlandan geçmiyor. Ya da arsanın tapusunda eski bir su yolu irtifakı var, su yolu yıllardır kullanılmıyor ve bu kayıt yüzünden arsanı satamıyorsun. "İşe yaramayan bu irtifak hakkını tapudan sildirebilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Medeni Kanundaki irtifak hakkının kaldırılmasını anlatıyoruz.
İrtifak hakkı nedir?
İrtifak hakkı, bir taşınmazın başka bir taşınmaz yararına yüklendiği haktır. Yükü taşıyan taşınmaza yüklü taşınmaz, hakkın yararlandığı taşınmaza ise yararlanan taşınmaz denir.
Örneğin:
- Geçit hakkı: Komşu, senin tarlandan geçerek kendi tarlasına ulaşır.
- Mecra hakkı: Komşunun su veya kanalizasyon borusu senin arazinden geçer.
- Bina yapmama hakkı: Komşunun manzarası kapanmasın diye senin arsana belli yükseklikten fazla bina yapılmaz.
Bu haklar tapuya tescil edilir ve taşınmaz el değiştirse bile devam eder.
İrtifak hakkı sahibi ne yapabilir?
İrtifak hakkı sahibi, hakkının korunması ve kullanılması için gerekli önlemleri alabilir. Ama hakkını yüklü taşınmazın malikine en az zarar verecek şekilde kullanmak zorundadır.
Yüklü taşınmazın maliki de irtifak hakkının kullanılmasını engelleyemez veya zorlaştıramaz. Örneğin geçit yolunun üzerine duvar ören malik, irtifak sahibine karşı sorumlu olur.
Ne zaman kaldırılması istenebilir?
İki durum vardır:
- Hiçbir yarar kalmamışsa: Lehine irtifak kurulan taşınmaz için bu hakkın sağladığı hiçbir yarar kalmamışsa, yüklü taşınmazın maliki hakkın tapudan terkinini isteyebilir. Bu durumda bedel ödemen gerekmez.
- Yararı yüküne göre çok azsa: İrtifak hakkı, yüklü taşınmaza getirdiği yüke oranla çok az yarar sağlıyorsa, bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.
Yarar kalmadığına örnekler:
- Geçit hakkı olan taşınmazın artık kendi yoluna sahip olması
- Su yolunun kurumuş bir kaynağa ait olması
- Manzara için kurulan bina yapmama hakkının, arada yapılan başka binalar yüzünden anlamını yitirmesi
Nasıl kaldırılır?
- Önce irtifak hakkı sahibiyle konuş. Hakkı sahibi kabul ederse, tapu müdürlüğünde birlikte terkin işlemi yapabilirsiniz.
- Kabul etmezse, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde irtifak hakkının terkini davası açabilirsin.
- Mahkeme genellikle yerinde keşif yapar ve bilirkişi incelemesiyle hakkın hâlâ bir yarar sağlayıp sağlamadığını belirler.
- Yarar çok azsa, mahkeme bedel karşılığında terkine karar verebilir; bu bedeli sen ödersin.
Zorunlu geçit hakkının nasıl kurulduğunu Hakkını Sor'daki zorunlu geçit hakkı rehberinde, mecra hakkını mecra hakkı rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tapu kaydından irtifak hakkının türünü, kimin lehine kurulduğunu ve sınırlarını öğren.
- Hakkın artık bir yarar sağlamadığını gösteren durumları fotoğraf, harita ve tanıklarla belgele.
- Hakkı sahibiyle konuşarak tapuda birlikte terkin yapmayı öner.
- Anlaşılamazsa, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde terkin davası aç.
- Yarar çok azsa, ödemen gerekebilecek bedeli önceden değerlendir.
- Hak devam ettiği sürece, irtifak sahibinin hakkını kullanmasını engelleme.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 785: Lehine irtifak kurulan taşınmaz için hiçbir yarar kalmamışsa yüklü taşınmazın maliki terkini isteyebilir; yüküne oranla çok az yarar sağlayan irtifakın bedel karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 786: İrtifak sahibi hakkının korunması ve kullanılması için gerekli önlemleri alabilir ama hakkını yüklü taşınmaza en az zarar verecek biçimde kullanmalıdır; yüklü taşınmazın maliki hakkın kullanılmasını engelleyemez veya zorlaştıramaz.
En çok sorulan sorular
Tapudaki eski geçit hakkını sildirebilir miyim?
Geçit hakkının lehine kurulduğu taşınmaz için artık hiçbir yararı kalmamışsa, terkinini isteyebilirsin.
İrtifak hakkını kaldırmak için para ödemem gerekir mi?
Hiçbir yarar kalmamışsa gerekmez. Yarar yüke göre çok azsa, terkin bedel karşılığında yapılır.
İrtifak sahibi kabul etmezse ne yapabilirim?
Taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde irtifak hakkının terkini davası açabilirsin.
Komşum geçit hakkını gereğinden fazla kullanıyor, ne yapabilirim?
İrtifak sahibi hakkını yüklü taşınmaza en az zarar verecek şekilde kullanmak zorundadır. Aşırı kullanımın önlenmesini isteyebilirsin.
Geçit yolunu kapatabilir miyim?
Hayır. İrtifak hakkı devam ettikçe, kullanımını engelleyemez veya zorlaştıramazsın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.