Tarla Kirası (Ürün Kirası): Kira Ne Zaman Ödenir, Dolu Vurursa İndirim İstenir mi?
Köydeki tarlanı komşuna kiraya verdin. Kirayı ürün kaldırıldıktan sonra ödeyeceğini söyledi ama iki yıldır ödemiyor. Ya da sen birinin tarlasını kiraladın, buğdayı ektin, gübresini attın ama tarla sahibi hasattan önce "Kira bitti, tarlamı boşalt" dedi. Belki de dolu yağdı, ürünün yarısı gitti ve kiranın tamamını ödemek sana ağır geliyor. "Tarla kirasında kuralları ne belirliyor?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Türk Borçlar Kanunu'ndaki ürün kirası kurallarını anlatıyoruz.
Ürün kirası nedir?
Ürün kirası, kiraya verenin, ürün veren bir şeyin veya hakkın kullanılmasını ve ürünlerinin toplanmasını bedel karşılığında kiracıya bıraktığı sözleşmedir. Tarla, bağ, bahçe, zeytinlik ve meyve bahçesi kiraları tipik örnektir. Halk arasında icar da denir.
Kira bedeli, toplanacak ürünün belli bir oranı olarak da kararlaştırılabilir. Buna ürüne katılmalı kira denir, halk arasında yarıcılık veya ortakçılık olarak bilinir. Oran sözleşmede belirlenmemişse yerel adete göre belirlenir.
Ürün kirasında özel bir hüküm bulunmayan konularda kira sözleşmesinin genel hükümleri uygulanır.
Araç, gereç ve hayvanlar için tutanak
Kira sözleşmesi tarlayla birlikte araç gereçleri, hayvanları, eşyayı veya depolanmış malları da kapsıyorsa, taraflar bunların değerini birlikte belirleyip iki nüsha tutanak düzenlemek, imzalamak ve birbirine vermek zorundadır. Kira bittiğinde kiracı bunları aynı tür ve değerde geri vermek veya değer kaybını karşılamak zorundadır.
Kiraya verenin borçları
- Tarlayı, sözleşmenin amacına uygun biçimde kullanılmaya ve işletilmeye elverişli halde teslim etmek ve kira süresince bu halde tutmak
- Kira süresinde yapılması zorunlu esaslı onarımları, kiracı bildirir bildirmez kendi masrafıyla yapmak
Kiracının borçları
- Tarlayı amacına uygun ve iyi biçimde işletmek, özellikle ürün vermeye elverişli halde tutmak
- Kiraya verenin izni olmadan işletme usulünü, kira bittikten sonra da etkisi sürecek biçimde değiştirmemek. Örneğin meyve bahçesindeki ağaçları sökemez.
- Yerel adete uygun küçük onarımları yapmak, bozulan düşük değerli araç gereçleri yenilemek
- Kiraya verenin rızası olmadan tarlayı başkasına kiralamamak veya işletme hakkını devretmemek
Kira ne zaman ödenir?
Sözleşmede aksine hüküm veya yerel adet yoksa, kira bedeli her kira yılının sonunda ve en geç kira süresinin sonunda ödenir.
Kiracı vadesi gelen kirayı ödemezse, kiraya veren ona yazılı olarak en az altmış günlük süre verip, bu sürede ödenmezse sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir.
Doğal afette kira indirimi
Tarımsal bir taşınmazın her zamanki verimi olağanüstü felaket veya doğal olaylar yüzünden önemli ölçüde azalırsa, örneğin dolu, sel, kuraklık veya don yüzünden, kiracı kira bedelinden orantılı bir indirim isteyebilir.
Bu haktan sözleşmenin başında vazgeçilmesi ancak şu durumlarda geçerlidir:
- Kira bedeli belirlenirken bu tür olayların olasılığı dikkate alındıysa
- Zarar bir sigortayla karşılandıysa
Ürünlerini TARSİM ile sigortalatmışsan, bu durum kira indirimi hakkını etkileyebilir.
Kira nasıl sona erer?
- Belirli süreli kira, sürenin bitiminde kendiliğinden sona erer. Ancak taraflar sözleşmeyi zımnen sürdürürse, aksi kararlaştırılmadıkça birer yıl için yenilenmiş sayılır.
- Belirsiz süreli kirada, sözleşme veya yerel adette başka bir süre yoksa, en az altı aylık bildirim süresine uyularak fesih yapılabilir. Tarım arazilerinde fesih, aksine anlaşma yoksa, yerel adette uygulanan bahar veya güz mevsimleri için yapılabilir.
- Önemli sebeplerle, yasal bildirim süresine uyularak her zaman fesih yapılabilir.
- Kiracı ölürse, mirasçıları ve kiraya veren altı aylık bildirim süresine uyarak sözleşmeyi feshedebilir.
Hasattan önce kira biterse
Kira sona erdiğinde kiracı, henüz toplanmamış ürünler üzerinde hak iddia edemez. Ancak ürünün yetişmesi için yaptığı tarım giderlerinin hâkimin belirleyeceği kısmını kiraya verenden tazminat olarak isteyebilir. Bu tazminat ödenmemiş kiralardan düşülür.
Kiracı tarlayı geri verirken, düzenli bir işletmenin gerektirdiği ölçüde son yılın saman, kuru ot ve gübresini bırakmak zorundadır. Aldığından fazlasını bırakıyorsa fazlası için tazminat isteyebilir; azını bırakıyorsa eksiği tamamlamak zorundadır.
Tarlanın izinsiz işgal edilmesi halinde yapılacaklar için Hakkını Sor'daki arsamı veya tarlamı işgal ettiler rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tarla kirasını yazılı bir sözleşmeyle yap; süreyi, bedeli ve ödeme zamanını açıkça yaz.
- Araç, gereç veya hayvan da kiralanıyorsa değerlerini gösteren tutanak düzenle.
- Kira ödenmezse kiracıya yazılı olarak en az altmış gün süre ver.
- Doğal afet yaşandıysa zararı muhtarlık, ziraat odası veya tarım müdürlüğü kayıtlarıyla belgele ve kira indirimi iste.
- Kirayı bitirmek istiyorsan bildirim süresine ve bahar ya da güz mevsimine dikkat et.
- Hasattan önce çıkarılıyorsan tarım giderlerinin tazminini iste.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 357: Ürün kirası, ürün veren bir şeyin kullanılmasını ve ürünlerinin devşirilmesini bedel karşılığında bırakma sözleşmesidir; ürüne katılmalı kirada oran kararlaştırılmamışsa yerel adete göre belirlenir.
- 6098 sayılı Kanun m. 358-359: Özel hüküm yoksa kiranın genel hükümleri uygulanır; araç, gereç, hayvan ve eşya için değerli tutanak düzenlenir.
- 6098 sayılı Kanun m. 360-361: Kiraya veren kiralananı işletmeye elverişli halde teslim eder ve esaslı onarımları yapar.
- 6098 sayılı Kanun m. 362-363: Kira kural olarak her kira yılının sonunda ödenir; ödenmezse en az altmış günlük yazılı süre verilerek fesih bildirilebilir; olağanüstü felaket veya doğal olaylarla verim önemli ölçüde azalırsa orantılı indirim istenebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 364-366: Kiracı kiralananı iyi işletir, işletme usulünü izinsiz değiştiremez, küçük onarımları yapar, rıza olmadan alt kiraya veremez.
- 6098 sayılı Kanun m. 367-371: Belirli süreli kira sürenin bitiminde sona erer, zımnen sürdürülürse birer yıl yenilenir; belirsiz süreli kirada en az altı ay bildirim süresi vardır, tarımsal taşınmazlarda bahar veya güz mevsimi için fesih yapılır; önemli sebep ve kiracının ölümü halinde fesih mümkündür.
- 6098 sayılı Kanun m. 372-375: Kiracı kiralananı tutanaktaki eşyalarla geri verir; devşirilmemiş ürün üzerinde hak iddia edemez ama tarım giderlerinin tazminini isteyebilir; son yılın saman, ot ve gübresini bırakır.
En çok sorulan sorular
Tarla kirası ne zaman ödenir?
Sözleşmede veya yerel adette başka bir kural yoksa her kira yılının sonunda.
Dolu yüzünden ürün gitti, kira indirimi isteyebilir miyim?
Evet. Doğal olaylar yüzünden verim önemli ölçüde azalırsa kira bedelinden orantılı indirim isteyebilirsin.
Kiracı kirayı ödemiyor, tarlamı nasıl geri alırım?
Yazılı olarak en az altmış günlük süre verip ödenmezse sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilirsin.
Hasattan önce tarlayı boşaltmam istenirse ekinim ne olur?
Toplanmamış ürün üzerinde hak iddia edemezsin, ama yaptığın tarım giderlerinin tazminini isteyebilirsin.
Süresi belli olmayan tarla kirası nasıl biter?
En az altı aylık bildirim süresine uyularak, aksine anlaşma yoksa yerel adetteki bahar veya güz mevsimi için feshedilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.