Taşeron İşçisinin Hakları: Ana Firma da Sorumlu mu?
Bir fabrikada, hastanede ya da AVM'de çalışıyorsun ama maaşını işyerinin sahibi değil, bir taşeron firma ödüyor. Taşeron firma battı, maaşların ödenmedi ya da işten çıkarıldın ve kıdem tazminatını kimden alacağını bilmiyorsun. "Taşeron işçisinin hakları nelerdir, ana firma da sorumlu mu, taşeron değişince kıdemim yanar mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde alt işveren yani taşeron işçilerinin haklarını anlatıyoruz.
Taşeron ne demek?
Kanundaki adıyla alt işveren, bir işverenden işyerindeki bir işi alan ve bu iş için kendi işçilerini sadece o işyerinde çalıştıran işverendir. İşi veren işverene de asıl işveren denir.
Örneğin bir hastanenin temizlik, güvenlik ya da yemek hizmetlerini başka bir firmaya vermesi, bir fabrikanın yükleme ve paketleme işini bir firmaya ihale etmesi asıl işveren ile alt işveren ilişkisidir.
Hangi işler taşerona verilebilir?
Kanuna göre alt işverene ancak şu işler verilebilir:
- Mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işler, örneğin temizlik, güvenlik, yemek, servis
- Asıl işin bir bölümü, ancak yalnızca işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde
Uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek alt işverenlere verilemez.
Ana firma da sorumludur
Taşeron işçileri için en önemli kural şudur: Asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak kanundan, iş sözleşmesinden ve toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
Bu, şu anlama gelir:
- Ödenmeyen maaşlarını
- Fazla mesai, hafta tatili ve bayram çalışması ücretlerini
- Yıllık izin ücretini
- Kıdem ve ihbar tazminatını
hem taşeron firmadan hem de ana firmadan isteyebilirsin. Taşeron firma ödemiyorsa ya da ortadan kaybolduysa, alacaklarını ana firmadan talep edebilirsin. Davayı her ikisine birlikte açabilirsin.
Muvazaalı taşeron ilişkisi
Bazı işverenler, kendi işçilerini kağıt üzerinde bir taşeron firmaya geçirerek haklarını kısıtlamaya çalışır. Kanun buna izin vermez:
- Asıl işverenin işçileri taşeron firmada çalıştırılmaya devam ettirilerek hakları kısıtlanamaz.
- Daha önce o işyerinde çalışmış bir kişiyle alt işveren ilişkisi kurulamaz.
- Uzmanlık gerektirmeyen asıl iş taşerona verilemez.
Bu kurallara aykırı davranılırsa ilişki muvazaalı yani danışıklı kabul edilir. Bu durumda taşeron işçileri işe başladıkları tarihten itibaren ana firmanın işçisi sayılır. Böylece ana firmanın işçilerine uygulanan toplu iş sözleşmesi ve diğer haklardan yararlanabilirsin.
Muvazaa şu durumlarda akla gelir:
- İşleri ana firmanın yöneticileri veriyor ve seni ana firma denetliyorsa
- Taşeron firmanın gerçek bir organizasyonu, ekipmanı ya da uzmanlığı yoksa
- Ana firma işçileriyle yan yana aynı işi yapıyorsan
Taşeron firma değişirse kıdemin ne olur?
Aynı işyerinde çalışırken taşeron firmalar değişebilir ama sen aynı işte çalışmaya devam edersin. Bu durumda kıdemin sıfırlanmaz. Yargı uygulamasında aynı işyerinde değişen taşeronlar yanında geçen süreler birlikte değerlendirilir ve işyeri devri kuralları uygulanır.
İşveren seni bir taşeron firmadan çıkarıp yenisinde işe başlatırken "eski firmadan haklarını aldın" diyerek ibraname imzalatmak isteyebilir. Bu belgeyi imzalamadan önce dikkatli ol. İbranamenin geçerlilik şartlarını Hakkını Sor'daki ibraname rehberinde, işyeri devrinde haklarını ise işyeri devri rehberinde bulabilirsin.
Kamu işyerlerinde ödenmeyen ücretler
Kamu kurumlarının müteahhide verdiği yapım ve onarım işlerinde, örneğin bina ya da yol inşaatında, taşeron işçilerinin ödenmeyen ücretleri için özel bir kural vardır. İdare, ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine bu ücretleri müteahhidin hakedişinden öder. İdarenin bu sorumluluğu her hakediş dönemi için üç aylık ücret tutarıyla sınırlıdır.
Bu yüzden kamu inşaatında maaşın ödenmiyorsa işi yaptıran kuruma yazılı başvuru yap.
Ne yapmalısın?
- Maaş bordrolarını, banka kayıtlarını ve SGK hizmet dökümünü sakla.
- Ana firmanın adını ve işyerinde kimden talimat aldığını not et.
- Alacaklarını yazılı olarak hem taşeron firmadan hem ana firmadan iste.
- Dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur.
Arabuluculuk sürecini Hakkını Sor'daki zorunlu arabuluculuk rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Taşerona yalnızca yardımcı işler ve uzmanlık gerektiren asıl iş bölümleri verilebilir.
- Ana firma, taşeron işçilerinin haklarından taşeronla birlikte sorumludur.
- Maaşını ve tazminatını hem taşerondan hem ana firmadan isteyebilirsin.
- Muvazaalı ilişkide baştan itibaren ana firmanın işçisi sayılırsın.
- Taşeron değişse de aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorsan kıdemin korunur.
- Kamu inşaatlarında ödenmeyen ücretin için işi yaptıran idareye başvur.
Dayanak mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 2/6: Yardımcı işlerde veya uzmanlık gerektiren asıl iş bölümlerinde iş alan ve işçilerini sadece o işyerinde çalıştıran işveren ile iş aldığı işveren arasındaki ilişki asıl işveren-alt işveren ilişkisidir; asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
- 4857 sayılı Kanun m. 2/7: Asıl işverenin işçileri alt işverene geçirilerek hakları kısıtlanamaz, daha önce o işyerinde çalışan kişiyle alt işveren ilişkisi kurulamaz; aksi halde ilişki muvazaalı sayılır ve alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi kabul edilir; uzmanlık gerektirmeyen asıl iş bölünerek alt işverene verilemez.
- 4857 sayılı Kanun m. 36: Kamu idareleri, müteahhide verdikleri yapım ve onarım işlerinde ücreti ödenmeyen işçilerin ücretlerini hakedişten öder; sorumluluk her hakediş dönemi için üç aylık ücret tutarıyla sınırlıdır.
En çok sorulan sorular
Taşeron firma maaşımı ödemiyor, ana firmadan isteyebilir miyim?
Evet. Ana firma, taşeron işçilerinin o işyeriyle ilgili haklarından taşeron firmayla birlikte sorumludur. Alacağını ana firmadan da isteyebilirsin.
Taşeron işçisi kıdem tazminatını kimden alır?
Hem taşeron firmadan hem de ana firmadan isteyebilirsin. İkisine birlikte dava açabilirsin.
Taşeron firma değişti, kıdemim sıfırlanır mı?
Aynı işyerinde aynı işte çalışmaya devam ediyorsan, değişen taşeronlar yanında geçen süreler birlikte değerlendirilir ve kıdemin korunur.
Muvazaalı taşeron ne demek?
Taşeron ilişkisi kanuna aykırı kurulduysa, örneğin uzmanlık gerektirmeyen asıl iş taşerona verildiyse, ilişki danışıklı sayılır. Bu durumda taşeron işçisi baştan itibaren ana firmanın işçisi kabul edilir.
Taşeron işçisi ana firmanın toplu sözleşmesinden yararlanabilir mi?
İlişkinin muvazaalı olduğu tespit edilirse ana firmanın işçisi sayılırsın ve şartları varsa onun toplu iş sözleşmesinden yararlanabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.