Tenkis Davası: Saklı Payını Nasıl Alırsın?
Baban vefat etmeden önce tüm malını bir kardeşine bağışladı ya da vasiyetnameyle her şeyi ikinci eşine bıraktı. Sana hiçbir şey kalmadı. "Saklı payımı nasıl alırım, tenkis davası nedir, ne zaman açılır?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde saklı payı zedelenen mirasçının açabileceği tenkis davasını anlatıyoruz.
Saklı pay nedir?
Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir. Ancak kanun, bazı yakın mirasçılara mutlaka kalması gereken bir pay ayırır. Buna saklı pay denir.
Saklı pay oranları şöyledir:
- Altsoy, yani çocuklar ve torunlar için: Yasal miras payının yarısı
- Anne ve babanın her biri için: Yasal miras payının dörtte biri
- Sağ kalan eş için: Altsoy veya anne baba ile birlikte mirasçıysa yasal miras payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü
Kardeşlerin saklı payı yoktur.
Örnek: Mirasbırakanın geride iki çocuğu kaldı ve eşi yok. Her çocuğun yasal miras payı yarı yarıyadır; saklı payları ise bu payın yarısı, yani mirasın dörtte biridir.
Saklı pay konusunun ayrıntılarını Hakkını Sor'daki saklı pay rehberinde bulabilirsin.
Tenkis davası nedir?
Tenkis, mirasbırakanın saklı payları zedeleyen tasarruflarının, saklı pay tamamlanacak ölçüde indirilmesidir. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir.
Tenkis davası, tasarrufu tamamen ortadan kaldırmaz. Yalnızca saklı payı aşan kısmı indirir.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar
Vasiyetname ve miras sözleşmesiyle yapılan ve saklı payı zedeleyen kazandırmalar tenkise tabidir.
Sağlararası kazandırmalar
Mirasbırakanın sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar da tenkise tabidir:
- Mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapılan kazandırmalar
- Altsoya geri verilmemek kaydıyla yapılan mal devri veya borçtan kurtarma, alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar
- Ölümünden önceki bir yıl içinde, adet üzere verilen hediyeler dışında yapılan bağışlamalar
- Saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar
Son madde uygulamada çok önemlidir: Mirasbırakan, saklı paylı mirasçıları mirastan yoksun bırakmak amacıyla malını yıllar önce bağışlamış olsa bile, bu amaç açıksa kazandırma tenkis edilebilir.
Tenkis hangi sırayla yapılır?
Tenkis, saklı pay tamamlanıncaya kadar şu sırayla yapılır:
- Önce ölüme bağlı tasarruflardan, yani vasiyetnameden
- Bu yetmezse sağlararası kazandırmalardan, en yeni tarihliden en eskisine doğru
Kamu tüzel kişileri ile kamuya yararlı dernek ve vakıflara yapılan kazandırmalar en son sırada tenkis edilir.
Tenkis ile muris muvazaası farkı
Mirasbırakan malını gerçekte bağışlamış ama tapuda satış gibi göstermişse, bu durumda muris muvazaası nedeniyle tapu iptali davası açılabilir. Muris muvazaasında işlem tamamen geçersiz sayılırken, tenkiste yalnızca saklı payı aşan kısım indirilir.
Uygulamada muvazaa davası açılırken, bu talep kabul edilmezse tenkis istendiği de dilekçede ayrıca belirtilebilir. Muris muvazaasını Hakkını Sor'daki mirastan mal kaçırma rehberinde bulabilirsin.
Dava açma süresi
Tenkis davasında süreler hak düşürücüdür:
- Saklı payın zedelendiğini öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl içinde
- Her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından, yani ölüm tarihinden itibaren on yıl içinde
dava açılmalıdır.
Bir tasarrufun iptali bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağlarsa, süreler iptal kararının kesinleşmesi tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Tenkis iddiası, sana karşı açılan bir davada savunma olarak def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
Dava nerede açılır?
Tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde, kendisine kazandırma yapılan kişiye karşı açılır.
Mirasçılıktan çıkarma
Mirasbırakan, kanunda sayılan ağır sebepler varsa saklı paylı mirasçısını vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarabilir. Usulüne uygun mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz. Bu konuyu Hakkını Sor'daki mirasçılıktan çıkarma rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Altsoy, anne baba ve eşin saklı payı vardır; kardeşlerin saklı payı yoktur.
- Saklı payın zedelendiyse tenkis davası açabilirsin.
- Vasiyetnameler ve bazı sağlararası bağışlar tenkise tabidir.
- Saklı payı yok etmek amacıyla yapıldığı açık bağışlar tarihine bakılmaksızın tenkis edilebilir.
- Öğrenmeden itibaren bir yıl, her halde on yıl içinde dava aç.
- Tapuda satış gibi gösterilmiş bağışlarda muris muvazaası davasını da değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 505: Altsoyu, ana ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 506: Saklı pay altsoy için yasal payın yarısı, ana ve babadan her biri için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy veya ana baba ile birlikte mirasçıysa yasal payın tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür.
- 4721 sayılı Kanun m. 560: Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 565: Bazı sağlararası karşılıksız kazandırmalar, ölümden önceki bir yıl içindeki bağışlamalar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yapıldığı açık kazandırmalar ölüme bağlı tasarruflar gibi tenkise tabidir.
- 4721 sayılı Kanun m. 570: Tenkis önce ölüme bağlı tasarruflardan, yetmezse en yenisinden en eskisine doğru sağlararası kazandırmalardan yapılır.
- 4721 sayılı Kanun m. 571: Tenkis davası açma hakkı saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılmadan, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle düşer; tenkis def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
En çok sorulan sorular
Tenkis davası nedir?
Saklı payı zedelenen mirasçının, mirasbırakanın saklı payı aşan tasarruflarının indirilmesini istediği davadır.
Babam her şeyi kardeşime bağışladı, payımı alabilir miyim?
Bu bağış saklı payını zedeliyorsa ve kanunda sayılan tenkise tabi kazandırmalardansa, tenkis davası açarak saklı payını isteyebilirsin.
Tenkis davası kaç yıl içinde açılır?
Saklı payının zedelendiğini öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her halde vasiyetnamenin açılmasından ya da ölümden itibaren on yıl geçince dava hakkı düşer.
Kardeşler saklı paylı mirasçı mıdır?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı yoktur. Bu yüzden kardeşler tenkis davası açamaz.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası farkı nedir?
Muris muvazaasında, satış gibi gösterilen bağışın tamamen geçersiz sayılması istenir. Tenkiste ise geçerli bir tasarrufun yalnızca saklı payı aşan kısmının indirilmesi istenir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.