Torun Görme Davası: Babaanne ve Anneannenin Torunla Görüşme Hakkı
Oğlun ya da kızın boşandı ve torununu sana göstermiyorlar. Belki çocuğun vefat etti ve gelinin ya da damadın torununla görüşmeni engelliyor. "Babaanne veya anneanne olarak torunumu görme hakkım var mı, torun görme davası nasıl açılır?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde büyükanne ve büyükbabaların torunlarıyla kişisel ilişki kurma hakkını anlatıyoruz.
Kişisel ilişki hakkı nedir?
Kişisel ilişki, çocukla düzenli olarak görüşme, birlikte vakit geçirme, telefonla konuşma gibi bağların sürdürülmesidir. Kanun bu hakkı öncelikle anne ve babaya tanır: Velayeti kendisinde olmayan anne ya da baba, çocukla uygun bir kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir.
Boşanan anne babanın çocukla görüşme hakkını Hakkını Sor'daki boşandıktan sonra çocukla görüşme hakkı rehberinde bulabilirsin.
Büyükanne ve büyükbabanın hakkı var mı?
Evet, ama sınırlı şartlarla. Kanuna göre olağanüstü haller varsa ve çocuğun menfaatine uygunsa, çocukla kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkı anne baba dışındaki kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir. Büyükanne ve büyükbabalar bu hısımların başında gelir.
Yani torunla görüşme hakkı kendiliğinden doğmaz; mahkemenin olağanüstü bir halin varlığını ve görüşmenin çocuğun yararına olduğunu kabul etmesi gerekir.
Olağanüstü hal ne demek?
Kanun olağanüstü hali tek tek saymamıştır. Mahkemeler her olayı kendi koşullarına göre değerlendirir. Uygulamada şu durumlar olağanüstü hal olarak değerlendirilebilmektedir:
- Torunun annesi ya da babası, yani senin çocuğun vefat etmişse
- Anne ya da baba uzun süre ortada yoksa, yurt dışındaysa ya da cezaevindeyse
- Çocuk uzun süre büyükanne ve büyükbabanın yanında büyümüş ve aralarında güçlü bir bağ oluşmuşsa
- Anne ya da baba kendi görüşme hakkını kullanamıyorsa
Senin çocuğun hayattaysa ve torunla düzenli görüşüyorsa, mahkeme genellikle büyükanne ve büyükbabanın torunu çocuğunun görüşme günlerinde görebileceğini düşünerek ayrı bir görüşme düzenlemesine gerek görmeyebilir.
Çocuğun menfaati her şeyden önce gelir
Mahkeme, büyükanne ve büyükbabanın isteğinden çok çocuğun yararını esas alır. Şu sorulara bakar:
- Görüşme çocuğun huzurunu bozar mı?
- Çocuk ile büyükanne ve büyükbaba arasında önceden kurulmuş bir bağ var mı?
- Çocuk yeterli yaştaysa, kendisi ne istiyor?
- Görüşmeler aile içi çatışmayı artırıp çocuğu yıpratır mı?
Mahkeme bu değerlendirmeyi yaparken pedagog ya da sosyal çalışmacıdan rapor alabilir ve yeterli olgunluktaki çocuğu dinleyebilir.
Anne baba için öngörülen sınırlamalar büyükanne ve büyükbabalar için de uygulanır. Görüşme çocuğun huzurunu tehlikeye sokuyorsa ya da diğer önemli sebepler varsa talep reddedilebilir veya daha önce verilen görüşme hakkı kaldırılabilir.
Dava nasıl açılır?
Önce anlaşmayı dene
Mahkemeye gitmeden önce gelinin ya da damadınla konuşarak bir görüşme düzeni kurmaya çalış. Gerekirse aile büyüklerinden ya da bir arabulucudan destek alabilirsin. Anlaşma, çocuk için her zaman daha az yıpratıcıdır.
Aile mahkemesine başvur
Anlaşma olmazsa aile mahkemesinde kişisel ilişki kurulması davası açabilirsin. Bu davada çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir. Bulunduğun yerde aile mahkemesi yoksa asliye hukuk mahkemesi davaya bakar.
Dilekçende şunları anlat:
- Torunla aranızdaki ilişkiyi ve geçmişte birlikte geçirdiğiniz zamanı
- Görüşmenin neden engellendiğini
- Olağanüstü hal olarak gördüğün durumu, örneğin çocuğunun vefatını
- Ne tür bir görüşme düzeni istediğini, örneğin ayda bir gün
Fotoğraflar, mesajlar ve tanıklar ilişkinizi ispat etmene yardımcı olur.
Mahkeme kararına kadar
Mahkeme bir düzenleme yapıncaya kadar, velayet hakkına sahip kişinin rızası olmadan çocukla kişisel ilişki kurulamaz. Yani karar çıkmadan torunu okuldan alıp götürmek gibi davranışlardan kaçın; bu, davanda aleyhine olabilir.
Karar uygulanmazsa
Mahkeme lehine bir görüşme düzeni belirlediği halde çocuk sana teslim edilmiyorsa, kararın uygulanması için kararı veren mahkemenin bulunduğu adliyeye başvurabilirsin. Kişisel ilişki kararlarının uygulanması, çocuğun yararı gözetilerek ve gerekirse uzman desteğiyle yapılır. Başvurunun hangi birime yapılacağını adliyeden öğrenebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Büyükanne ve büyükbabanın torunla görüşme hakkı ancak olağanüstü hallerde ve çocuğun yararına uygunsa tanınır.
- Torunun annesinin veya babasının vefatı gibi durumlar olağanüstü hal sayılabilir.
- Önce gelin veya damatla anlaşarak bir görüşme düzeni kurmayı dene.
- Anlaşma olmazsa aile mahkemesinde kişisel ilişki kurulması davası aç.
- Torunla aranızdaki bağı fotoğraf, mesaj ve tanıklarla ispat et.
- Karar çıkmadan velayet sahibinin rızası olmadan torunu götürme.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 323: Ana ve babadan her biri, velayeti altında bulunmayan çocukla uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.
- 4721 sayılı Kanun m. 324: Kişisel ilişki çocuğun huzurunu tehlikeye sokarsa veya diğer önemli sebepler varsa bu hak reddedilebilir veya kaldırılabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 325: Olağanüstü haller mevcutsa ve çocuğun menfaatine uygunsa, kişisel ilişki kurma hakkı diğer kişilere, özellikle hısımlarına da tanınabilir; ana baba için öngörülen sınırlamalar onlara da uygulanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 326: Kişisel ilişkiye ilişkin düzenlemelerde çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir; düzenleme yapılıncaya kadar velayet sahibinin rızası dışında kişisel ilişki kurulamaz.
En çok sorulan sorular
Babaanne torununu görme davası açabilir mi?
Evet. Olağanüstü bir hal varsa ve görüşme çocuğun yararına uygunsa, babaanne ve anneanne de aile mahkemesinden torunla kişisel ilişki kurulmasını isteyebilir.
Oğlum vefat etti, gelinim torunumu göstermiyor. Ne yapabilirim?
Çocuğunun vefatı mahkemelerce olağanüstü hal olarak değerlendirilebilir. Önce anlaşmayı dene, sonuç alamazsan aile mahkemesinde torunla kişisel ilişki kurulması davası açabilirsin.
Oğlum hayattayken ayrıca torun görme davası açabilir miyim?
Açabilirsin, ancak oğlun torunla düzenli görüşüyorsa mahkeme genellikle senin de torunu bu görüşmelerde görebileceğini düşünür. Olağanüstü bir hal olduğunu göstermen gerekir.
Mahkeme torunla ne sıklıkta görüşme verir?
Kanunda belirli bir sıklık yoktur. Mahkeme çocuğun yaşına, ilişkinin geçmişine ve çocuğun yararına göre bir düzen belirler. Bu düzen genellikle anne baba için belirlenenden daha seyrektir.
Torun görme davası nerede açılır?
Aile mahkemesinde açılır. Çocuğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.