Tüketici Mahkemelerinde Yetkili Mahkeme
TÜKETİCİ MAHKEMELERİNDE YETKİLİ MAHKEME
1. Tüketici Davalarında Yetki Kuralının Hukuki Niteliği ve Genel İlkeler
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73. maddesinin beşinci fıkrasında tüketici davalarında yetkiye ilişkin özel bir hüküm sevk edilmiş olup madde metninde:
"(5) Tüketici davaları, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesinde de açılabilir."
düzenlemesi yer almaktadır.
Yargıtay kararlarında bu hükmün niteliği ve uygulanması şu ilkelerle ortaya konulmuştur:
● Ek Yetki Kuralı: 6502 sayılı Kanun’un 73/5. maddesiyle getirilen düzenleme, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) genel yetki kurallarını ortadan kaldırmaz; genel yetki kurallarının yanında tüketici lehine getirilmiş bir ek yetki kuralıdır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/1603, K. 2024/4836; E. 2024/1604, K. 2024/5413; E. 2023/431, K. 2023/3874; E. 2024/12697, K. 2025/3836; Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E. 2017/8148, K. 2017/6838). Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin belirttiği üzere "bu kural 6100 sayılı HMK’nın yetkiye ilişkin kurallarının yanında bir ek yetki kuralıdır."
● Kesin Yetki Bulunmaması: Yargıtay 20. Hukuk Dairesinin E. 2017/8148, K. 2017/6838 sayılı ilamında açıkça "Tüketici Mahkemesinde görülen davalarda yetki kesin değildir." tespiti yapılmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi de kararlarında "Tüketici Mahkemesinde görülen davalarda kesin yetki kuralının bulunmadığı ve birden çok mahkemenin yetkili olduğu bu davada" ifadesini kullanarak tüketici uyuşmazlıklarında kesin yetki halinin bulunmadığını teyit etmiştir (E. 2024/1134, K. 2024/4762; E. 2025/5287, K. 2025/9459; E. 2022/14810, K. 2023/2039).
● Seçimlik Hak: HMK’nın 6. maddesi uyarınca genel yetkili mahkeme davalının yerleşim yeri mahkemesidir; HMK’nın 10. maddesi uyarınca sözleşmeden doğan davalar sözleşmenin ifa edileceği yer mahkemesinde de açılabilir (Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2017/1842, K. 2018/8604). Tüketici davalarında ise bu genel ve özel yetki kurallarına ek olarak tüketicinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkili kılınmıştır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesinin ve 13. Hukuk Dairesinin kararlarında vurgulandığı üzere; "Dolayısıyla dava, davacının seçimine göre, hem genel ve hem de özel yetkili mahkemede açılabilir." (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2022/9808, K. 2022/13187; E. 2020/9326, K. 2020/10273; Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2014/20769, K. 2014/20697). Birden fazla yetkili mahkemenin bulunduğu durumlarda yetkili mahkemeyi seçme hakkı kural olarak davacıya aittir (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/5287, K. 2025/9459).
2. Yetki Seçim Hakkının Kullanılması ve Yetki İtirazının Hukuki Sonuçları
Tüketici davalarında yetkili mahkemenin belirlenmesinde davanın açıldığı yer ile tarafların yerleşim yerleri ve yapılan usulü işlemler belirleyicidir:
● Davacının Yetkili Mahkemelerden Birini Tercih Etmesi: Davacı tüketici, kendi yerleşim yerinde dava açarak 6502 sayılı Kanun m. 73/5 uyarınca yetki seçim hakkını kullanabilir (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/1603, K. 2024/4836; E. 2023/11474, K. 2024/2173; E. 2024/1604, K. 2024/5413; E. 2023/2767, K. 2023/6841). Aynı şekilde davacı, genel yetki kuralına dayanarak davalının yerleşim yeri mahkemesinde de dava açabilir; Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, davacının davalı şirket merkezinin bulunduğu yerde dava açması durumunda "davacının davayı davalının ikametgah mahkemesi olan İstanbul 1. Tüketici Mahkemelerinde açarak yetkili mahkemeyi seçmiş olduğu" tespitini yapmıştır (E. 2025/6251, K. 2025/10563).
● Usulüne Uygun Yetki İtirazı Yapılmaması: Tüketici davalarında kamu düzenine ilişkin kesin yetki bulunmadığından, davanın açıldığı mahkeme yetkisiz olsa dahi davalı taraf süresinde ve usulüne uygun olarak yetki ilk itirazında bulunmazsa, "davanın ilk açıldığı mahkeme yetkili hale geleceğinden" dava ilk açılan mahkemede görülüp sonuçlandırılmalıdır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2022/14810, K. 2023/2039).
● Yetkisiz Mahkemede Dava Açılması ve Yetki İtirazı: Davacı, kanunen yetkili kılınan yerlerden hiçbirinde dava açmamışsa (yetkisiz mahkemede açmışsa) seçimlik hakkını kaybetmiş olur. Bu durumda davalının süresi içinde ve usulüne uygun şekilde yetki itirazında bulunarak yetkili mahkemeyi bildirmesi hâlinde, seçme hakkı davalıya geçer ve uyuşmazlığın itirazda işaret edilen yetkili mahkemede çözümlenmesi gerekir (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2025/6003, K. 2025/7870; E. 2024/1134, K. 2024/4762; E. 2023/431, K. 2023/3874; E. 2022/9808, K. 2022/13187; Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, E. 2017/1842, K. 2018/8604).
● Yerleşim Yeri Araştırması Yükümlülüğü: Mahkemenin yetkisizlik kararı vermeden önce tüketicinin yerleşim yerini araştırması zorunludur. Tüketicinin yerleşim yerinin araştırılmaksızın yetkisizlik kararı verilmesi bozma sebebidir; nitekim Yargıtay 13. Hukuk Dairesi "eksik inceleme ve araştırma ile yazılı şekilde yetkisizlik kararı verilmesi usul ve yasaya aykırı olup, bozma nedenidir." diyerek ilk derece mahkemesi kararını bozmuştur (E. 2014/20769, K. 2014/20697).
3. Devremülk Sözleşmelerinde Taşınmazın Aynına İlişkin Olmama Hali ve Mahkeme Sıfatı
● Devremülk Sözleşmelerinde Yetki: Devremülk sözleşmesinden cayma, sözleşmenin feshi, borçlu olunmadığının tespiti ve ödenen bedellerin iadesi istemiyle açılan davalar taşınmazın aynına ilişkin ayni hak talebi niteliğinde değildir. Şahsi hakka dayanan bu davalarda HMK m. 12’deki taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkisi uygulanmaz. Dolayısıyla tüketici, yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde veya genel yetkili mahkemede dava açabilir (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2024/1604, K. 2024/5413; E. 2023/2767, K. 2023/6841; E. 2021/678, K. 2021/2912; E. 2022/9808, K. 2022/13187; E. 2020/9326, K. 2020/10273).
● Müstakil Tüketici Mahkemesi Bulunmayan Yerlerde Görev/Sıfat: Müstakil bir tüketici mahkemesinin bulunmadığı adli yargı çevrelerinde uyuşmazlığa tüketici mahkemesi sıfatıyla Asliye Hukuk Mahkemesince bakılır (Yargıtay 5. Hukuk Dairesi, E. 2022/14485, K. 2023/29; E. 2021/5502, K. 2021/10815; E. 2024/12697, K. 2025/3836; E. 2020/9326, K. 2020/10273; Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/1224, K. 2022/1754; Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 26. HD, E. 2019/1316, K. 2021/1833).
En çok sorulan sorular
Tüketici davasını nerede açabilirim?
Kendi yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde ya da davalının yerleşim yeri veya sözleşmenin ifa yeri mahkemesinde.
Tüketici mahkemelerinde yetki kesin mi?
Hayır. Yetki kesin değildir; tüketiciye seçimlik hak tanınmıştır.
Yetkisiz mahkemede dava açarsam ne olur?
Davalı süresinde yetki itirazı yapmazsa mahkeme yetkili hâle gelir; itiraz ederse dava yetkili mahkemeye gönderilir.
Devremülk davaları nerede açılır?
Taşınmazın aynına ilişkin olmadığından tüketicinin yerleşim yerinde de açılabilir.
Tüketici mahkemesi yoksa davaya kim bakar?
Asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar.
Hakkını Sor Hukuk Platformu