Tutuklu ve Hükümlü Avukatıyla Nasıl Görüşür? Vekâletnamesiz Görüşme Hakkı
Kardeşin tutuklandı ve ailece bir avukat bulmak istiyorsunuz. Ama kardeşin cezaevinde olduğu için vekâletname veremiyor. "Avukat vekâletname olmadan cezaevine girip kardeşimle görüşebilir mi? Konuştukları dinlenir mi? Avukatın verdiği belgeler incelenir mi?" diye soruyorsun. Ya da yakının hükümlü ve avukatıyla düzenli görüşmek istiyor. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'na ve İnfaz Kanunu'na göre tutuklu ve hükümlünün avukatıyla görüşme hakkını anlatıyoruz.
Şüpheli ve sanık için kural
Şüpheli veya sanık, vekâletname aranmaksızın avukatıyla her zaman ve konuşulanların başkaları tarafından duyulamayacağı bir ortamda görüşebilir. Avukatıyla yaptığı yazışmalar denetime tabi tutulamaz.
Bu kural gözaltındaki şüpheli için de, cezaevindeki tutuklu için de geçerlidir. Yani aile olarak bulduğunuz avukat, vekâletname olmadan tutuklu kardeşinle görüşebilir. Görüşmeden sonra kardeşin avukatı uygun bulursa, cezaevinde noter aracılığıyla vekâletname düzenlenebilir.
Gözaltında kısıtlama
Kanunda sayılan bazı suçlarda gözaltındaki şüphelinin avukatıyla görüşme hakkı, savcının istemi ve hâkim kararıyla yirmi dört saat süreyle kısıtlanabilir. Bu suçlar şunlardır:
- Devletin güvenliğine, anayasal düzene, milli savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar
- Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar
- Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu imal ve ticareti suçları
Bu yirmi dört saat boyunca şüphelinin ifadesi alınamaz. Diğer suçlarda böyle bir kısıtlama yapılamaz.
Gözaltı hakları için Hakkını Sor'daki gözaltına alındığında hakların nelerdir rehberine bakabilirsin.
Hükümlü için kural
Cezası kesinleşmiş hükümlü için İnfaz Kanunu'nda ayrı kurallar vardır:
- Hükümlü, avukatlık mesleğinin icrası çerçevesinde avukatlarıyla vekâletname olmaksızın en çok üç kez görüşebilir. Sonraki görüşmeler için vekâletname gerekir.
- Görüşme, avukatın meslek kimliğini göstermesi üzerine, tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde, bu iş için ayrılmış yerlerde yapılır.
- Görüşme, konuşulanların duyulamayacağı ama güvenlik nedeniyle görülebileceği bir biçimde yapılır.
- Avukat, vekâletnamesi olsa da aynı anda birden fazla hükümlüyle görüşemez.
Görüşmenin gizliliği
Görüşme sırasında:
- Hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belgeler, dosyalar ve aralarındaki konuşmaya ilişkin tuttukları notlar incelenemez.
- Hükümlünün avukatıyla yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz.
İstisnai kısıtlamalar
Örgüt suçları, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar ile terör suçlarından mahkûm olanlar bakımından, görüşmelerde toplumun veya cezaevinin güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne ya da örgütlere talimat iletildiğine dair bilgi, bulgu veya belge elde edilirse, başsavcılığın istemi ve infaz hâkiminin kararıyla üç ay süreyle:
- Görüşmeler sesli veya görüntülü kaydedilebilir,
- Görüşmede bir görevli hazır bulundurulabilir,
- Verilen belgelere el konulabilir,
- Görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir.
Bu kısıtlamalar yalnızca bu suç türleri için ve bu şartlar oluştuğunda uygulanabilir.
Cezaevi ziyaretleri için Hakkını Sor'daki cezaevi ziyareti rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tutuklu yakının için avukat bulduğunda, avukatın vekâletname olmadan da görüşebileceğini bil.
- Görüşmeden sonra vekâletname gerekiyorsa cezaevinde noter aracılığıyla düzenlenmesini sağla.
- Hükümlüyse vekâletnamesiz görüşmenin en çok üç kez olduğunu unutma.
- Görüşmenin dinlendiğinden veya belgelerin incelendiğinden şüpheleniyorsan avukatın aracılığıyla infaz hâkimliğine şikâyette bulun.
- Gözaltında avukat görüşmesinin kısıtlandığı söylenirse, suçun kanunda sayılan suçlardan olup olmadığını sor.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 154: Şüpheli veya sanık vekâletname aranmaksızın müdafiiyle her zaman ve başkalarının duyamayacağı ortamda görüşebilir, yazışmaları denetlenemez; belirli suçlarda gözaltındaki şüphelinin müdafi ile görüşmesi hâkim kararıyla yirmi dört saat kısıtlanabilir ve bu sürede ifade alınamaz.
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m. 59: Hükümlü avukatlarıyla vekâletnamesiz en çok üç kez görüşebilir; görüşmeler mesai saatlerinde, ayrılmış yerlerde, duyulamayacak ama görülebilecek biçimde yapılır; avukat aynı anda birden fazla hükümlüyle görüşemez; belgeler incelenemez, görüşme dinlenemez ve kaydedilemez; örgüt, devletin güvenliği ve terör suçlarında şartları oluşursa infaz hâkimi kararıyla üç ay süreyle kayıt, görevli bulundurma, belgeye el koyma ve gün-saat sınırlaması uygulanabilir.
En çok sorulan sorular
Avukat vekâletname olmadan tutukluyla görüşebilir mi?
Evet. Şüpheli ve sanık, vekâletname aranmaksızın avukatıyla her zaman görüşebilir.
Hükümlü için vekâletname gerekir mi?
Hükümlü avukatıyla vekâletnamesiz en çok üç kez görüşebilir. Sonrası için vekâletname gerekir.
Avukatla görüşme dinlenir mi?
Kural olarak hayır. Görüşme dinlenemez ve kayda alınamaz. Yalnızca kanunda sayılan suçlarda ve şartlar oluştuğunda infaz hâkimi kararıyla istisna yapılabilir.
Gözaltında avukat görüşmesi engellenebilir mi?
Yalnızca kanunda sayılan suçlarda, hâkim kararıyla yirmi dört saat süreyle kısıtlanabilir; bu sürede ifade alınamaz.
Avukat hafta sonu cezaevine gidebilir mi?
Hükümlülerle görüşme tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içinde yapılır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.