Tutukluluk Süresi Ne Kadar? Tutukluluğun İncelenmesi ve Tahliye Talebi
Kardeşin bir soruşturma kapsamında tutuklandı ve aylar geçti, ama hâlâ iddianame bile hazırlanmadı. "Bir insan ne kadar süre tutuklu kalabilir? Dava bitmeden yıllarca içeride mi kalacak?" diye soruyorsun. Ya da yakının ağır ceza mahkemesinde yargılanıyor, her duruşmada "tutukluluk halinin devamına" karar veriliyor ve ne zaman tahliye talep edebileceğinizi bilmiyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki tutukluluk sürelerini, tutukluluğun incelenmesini ve salıverilme talebini anlatıyoruz.
Tutukluluk ne kadar sürebilir?
Tutukluluk, hüküm kesinleşinceye kadar şüpheli veya sanığın özgürlüğünün geçici olarak kısıtlanmasıdır. Kanun, tutukluluğun sınırsız uzamasını önlemek için üst süreler öngörür.
Ağır ceza mahkemesine girmeyen işler
Asliye ceza mahkemesinin baktığı işlerde, yani daha hafif suçlarda:
- Tutukluluk süresi en çok bir yıldır.
- Bu süre zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
- Soruşturma evresinde, yani iddianame hazırlanmadan önceki tutukluluk ise altı ayı geçemez.
Ağır ceza mahkemesine giren işler
Ağır ceza mahkemesinin baktığı işlerde:
- Tutukluluk süresi en çok iki yıldır.
- Bu süre zorunlu hallerde gerekçesi gösterilerek uzatılabilir, ancak uzatma süresi toplam üç yılı geçemez.
- Devletin güvenliğine, anayasal düzene, milli savunmaya ve devlet sırlarına karşı suçlar ile terör suçlarında uzatma süresi beş yılı geçemez.
- Soruşturma evresinde tutukluluk bir yılı geçemez. Kanunda sayılan ağır suçlar, terör suçları ve toplu olarak işlenen suçlarda bu süre en çok bir yıl altı aydır ve gerekçesi gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.
Çocuklar için daha kısa süreler
Tutukluluk süreleri:
- Fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuklar için yarı oranında,
- On sekiz yaşını doldurmamış çocuklar için dörtte üç oranında
uygulanır.
Uzatma kararı nasıl verilir?
Tutukluluk süresinin uzatılmasına ilişkin kararlar, Cumhuriyet savcısının, şüpheli veya sanığın ve müdafiinin görüşleri alındıktan sonra verilir. Yani savunmanın görüşü alınmadan uzatma kararı verilemez.
Tutukluluğun düzenli incelenmesi
- Soruşturma evresinde, şüphelinin tutuklu kaldığı süre içinde ve en geç otuzar günlük süreler itibarıyla, tutukluluğun devamının gerekip gerekmediğine sulh ceza hâkimi karar verir. Bu incelemede şüpheli veya müdafii dinlenir.
- Şüpheli de bu otuz günlük süre içinde tutukluluğunun incelenmesini isteyebilir.
- Kovuşturma evresinde mahkeme, tutuklu sanığın durumunu her oturumda, gerekirse oturumlar arasında veya otuz günlük süreler içinde kendiliğinden inceler.
Tahliye talebi
Şüpheli veya sanık, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilmesini, yani tahliyesini isteyebilir. Tutukluluğun devamına veya salıverilmeye hâkim veya mahkeme karar verir ve bu kararlara itiraz edilebilir.
Tahliye dilekçesinde şunları öne çıkarabilirsin:
- Delillerin toplandığı ve karartma şüphesinin kalmadığı
- Sabit bir adresin, işin ve ailenin olduğu, yani kaçma şüphesinin bulunmadığı
- Tutuklulukta geçen sürenin, beklenen cezaya göre orantısız hale geldiği
- Adli kontrol tedbirlerinin, örneğin imza yükümlülüğü veya yurt dışı çıkış yasağının yeterli olacağı
Tutuklama kararına itiraz için Hakkını Sor'daki tutuklama kararına itiraz nasıl yapılır rehberine, adli kontrol için adli kontrol ve imza yükümlülüğü rehberine bakabilirsin.
Tutuklulukta geçen süre cezadan düşülür
Mahkûmiyet halinde tutuklulukta geçen süreler cezadan mahsup edilir. Beraat halinde ise haksız tutuklama nedeniyle tazminat isteme hakkın doğabilir. Bunun için Hakkını Sor'daki haksız gözaltı ve tutuklama nedeniyle tazminat nasıl alınır rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Tutuklama tarihini ve davanın asliye ceza mı ağır ceza mı olduğunu öğren.
- Soruşturma ve kovuşturma evresindeki üst süreleri hesapla ve not al.
- Soruşturma evresinde otuz günlük incelemelerin yapılıp yapılmadığını takip et.
- Koşullar değiştikçe gerekçeli tahliye dilekçesi ver.
- Tutukluluğun devamı kararlarına karşı itiraz et.
- Üst süre dolduysa bunu açıkça belirterek salıverilmeyi iste.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 102: Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk en çok bir yıl olup altı ay uzatılabilir; ağır ceza işlerinde en çok iki yıl olup uzatma toplam üç yılı, belirli suçlar ve terör suçlarında beş yılı geçemez; uzatma kararları savcı, şüpheli veya sanık ve müdafiin görüşü alınarak verilir; soruşturma evresinde tutukluluk asliye işlerde altı ayı, ağır ceza işlerinde bir yılı, belirli suçlarda bir yıl altı ayı geçemez ve altı ay uzatılabilir; süreler on beş yaşından küçükler için yarı, on sekiz yaşından küçükler için dörtte üç oranında uygulanır.
- 5271 sayılı Kanun m. 104: Şüpheli veya sanık her aşamada salıverilmesini isteyebilir; tutukluluğun devamı veya salıverilme kararlarına itiraz edilebilir.
- 5271 sayılı Kanun m. 108: Soruşturma evresinde en geç otuzar günlük sürelerle sulh ceza hâkimi tutukluluğu şüpheli veya müdafii dinlenerek inceler; şüpheli de inceleme isteyebilir; kovuşturmada mahkeme her oturumda veya gerektiğinde kendiliğinden karar verir.
En çok sorulan sorular
Bir kişi en fazla ne kadar tutuklu kalabilir?
Asliye ceza işlerinde en çok bir yıl artı altı ay; ağır ceza işlerinde iki yıl artı en fazla üç yıl uzatma, belirli suçlarda beş yıl uzatma.
İddianame yazılmadan ne kadar tutuklu kalınır?
Asliye ceza işlerinde altı ay, ağır ceza işlerinde bir yıl; kanunda sayılan bazı suçlarda bir yıl altı ay ve altı ay uzatma.
Tutukluluk ne sıklıkla incelenir?
Soruşturma evresinde en geç otuz günde bir; kovuşturmada her duruşmada.
Tahliye talebini ne zaman verebilirim?
Soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında verebilirsin.
Çocuklarda tutukluluk süresi farklı mı?
Evet. On beş yaşından küçüklerde süreler yarı, on sekiz yaşından küçüklerde dörtte üç oranında uygulanır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.