Usta Sözleştiğimiz Fiyatı Aştı: Ek Para İsteyebilir mi? Eser Sözleşmesinde Bedel
Banyo tadilatı için ustayla "aşağı yukarı 50.000 lira tutar" diye anlaştın, ama iş bitince 90.000 liralık fatura geldi. Ya da sabit bir fiyatta anlaştınız ve şimdi usta "malzeme fiyatları arttı, ek para vermezsen işi bitirmem" diyor. "Usta sonradan fiyatı artırabilir mi? Yaklaşık fiyat çok aşılırsa ne yapabilirim? Ödemeyi ne zaman yapmalıyım?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanunundaki eser sözleşmesinde bedel kurallarını anlatıyoruz.
Eser sözleşmesi nedir?
Bir ustaya, tadilatçıya, terziye veya müteahhide bir iş yaptırdığında aranızda eser sözleşmesi kurulur. Kanun, işi yapan kişiye "yüklenici", işi yaptıran kişiye "işsahibi" der.
Ustanın işi yarım bırakması veya kötü yapması halindeki haklarını Hakkını Sor'daki tadilat ustası işi yarım bıraktı rehberinde bulabilirsin. Bu rehberde ise yalnızca bedel konusunu anlatıyoruz.
Bedel ne zaman ödenir?
İşsahibinin bedel ödeme borcu, kural olarak eserin teslimi anında muaccel olur. Yani aksine bir anlaşma yoksa, iş bitip sana teslim edildiğinde ödeme yapman gerekir.
Eserin parça parça teslim edilmesi ve bedelin parçalara göre belirlenmesi kararlaştırıldıysa, her parçanın bedeli o parça teslim edildiğinde ödenir.
Uygulamada peşinat veya ara ödemeler kararlaştırılabilir. Bu durumda sözleşmedeki ödeme planına uyulur.
Götürü bedel: Sabit fiyat
Bedel götürü olarak, yani işin tamamı için sabit bir fiyat olarak belirlendiyse:
- Usta işi o bedelle yapmak zorundadır.
- İş öngörülenden fazla emek ve masraf gerektirse bile usta, bedelin artırılmasını isteyemez.
- Tersine, iş öngörülenden az emek ve masraf gerektirse bile sen belirlenen bedelin tamamını ödemekle yükümlüsün.
Yani sabit fiyatta anlaştıysanız, usta "işçilik fazla sürdü" veya "malzeme fazla gitti" diyerek ek para isteyemez.
Olağanüstü durumlar istisnası
Ancak başlangıçta öngörülemeyen veya öngörülebilip de tarafların hesaba katmadığı durumlar, işin belirlenen sabit bedelle yapılmasını engeller veya son derece zorlaştırırsa, usta:
- Hakimden sözleşmenin yeni koşullara uyarlanmasını isteyebilir.
- Uyarlama mümkün değilse veya senden beklenemiyorsa sözleşmeden dönebilir.
- Dürüstlük kurallarının gerektirdiği durumlarda ise yalnızca sözleşmeyi feshedebilir.
Bu istisna yalnızca gerçekten olağanüstü durumlar için geçerlidir. Normal fiyat dalgalanmaları genellikle bu kapsama girmez. Usta bu hakkı tek başına kullanamaz; uyarlama için hakime başvurması gerekir.
Değere göre bedel: Fiyat belirlenmemişse
Eserin bedeli önceden hiç belirlenmediyse veya yalnızca yaklaşık olarak belirlendiyse, bedel işin yapıldığı yer ve zamanda eserin değerine ve ustanın giderlerine bakılarak belirlenir.
Bu nedenle fiyatı konuşmadan bir iş yaptırmak risklidir. Anlaşmazlık çıkarsa bedel, bilirkişi aracılığıyla piyasa değerine göre belirlenebilir.
Yaklaşık bedel aşırı ölçüde aşılırsa
"Aşağı yukarı şu kadar tutar" diyerek yaklaşık bir bedel belirlendiyse ve bu bedelin, senin kusurun olmadan aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa:
- Eser henüz tamamlanmadan veya tamamlandıktan sonra sözleşmeden dönebilirsin.
Eser senin arazinin veya evinin üzerinde yapılıyorsa, örneğin tadilat veya inşaat işlerinde:
- Bedelden uygun bir indirim yapılmasını isteyebilirsin.
- Eser henüz tamamlanmamışsa, ustayı işe devam etmekten alıkoyup, tamamlanan kısım için hakkaniyete uygun bir bedel ödeyerek sözleşmeyi feshedebilirsin.
Kanun "aşırı ölçüde" ifadesinin ne kadar olduğunu belirtmez. Bu, her olayın özelliğine göre değerlendirilir.
Dikkat: Bedelin aşılmasında senin kusurun varsa, örneğin iş sırasında sürekli ek istekte bulunduysan, bu hakları kullanamazsın.
Usta "ek para vermezsen bitirmem" derse
- Sabit fiyatta anlaştıysanız, usta ek bedel isteyemez. İşi bırakırsa, temerrüde düşmüş olur. Bunu Hakkını Sor'daki temerrüt ve sözleşmeden dönme rehberinde bulabilirsin.
- Yaklaşık bedelde anlaştıysanız ve bedel aşırı ölçüde aşılıyorsa, sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya fesih haklarını değerlendirebilirsin.
- Olağanüstü bir durum varsa, ustanın yapması gereken mahkemeden uyarlama istemektir.
Kısaca yapılacaklar
- İş yaptırmadan önce fiyatı yazılı olarak belirle; sabit mi yaklaşık mı olduğunu açıkça yaz.
- Malzeme ve işçiliği ayrı ayrı gösteren bir teklif iste.
- Ödeme planını ve teslim tarihini sözleşmeye yaz.
- Ek iş isteyeceksen bunun fiyatını da önceden yazılı olarak belirle.
- Sabit fiyatta usta ek para isterse bunu kabul etmek zorunda olmadığını bil.
- Yaklaşık bedel aşırı aşılıyorsa, dönme, indirim veya fesih haklarını yazılı olarak kullan.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 479: İşsahibinin bedel ödeme borcu eserin teslimi anında muaccel olur; parça parça teslim ve bedelde her parçanın bedeli teslimiyle muaccel olur.
- 6098 sayılı Kanun m. 480: Götürü bedelde yüklenici eseri o bedelle yapmakla yükümlüdür ve fazla emek ve masraf için artırım isteyemez; öngörülemeyen durumlar eserin yapılmasını engeller veya son derece güçleştirirse hakimden uyarlama, mümkün değilse dönme, dürüstlük kuralları gerektiriyorsa fesih hakkı vardır; az emek gerektirse de işsahibi bedelin tamamını öder.
- 6098 sayılı Kanun m. 481: Bedel belirlenmemiş veya yaklaşık belirlenmişse, eserin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve yüklenicinin giderine göre belirlenir.
- 6098 sayılı Kanun m. 482: Yaklaşık bedelin işsahibinin kusuru olmaksızın aşırı ölçüde aşılacağı anlaşılırsa işsahibi sözleşmeden dönebilir; eser işsahibinin arsası üzerinde yapılıyorsa bedelden indirim isteyebilir veya tamamlanmamış eserde hakkaniyete uygun bedel ödeyerek sözleşmeyi feshedebilir.
En çok sorulan sorular
Sabit fiyatta anlaştık, usta ek para isteyebilir mi?
Hayır. İş fazla emek ve masraf gerektirse bile götürü bedel artırılamaz. Yalnızca olağanüstü durumlarda usta mahkemeden uyarlama isteyebilir.
Fiyatı hiç konuşmadık, ne kadar ödeyeceğim?
Bedel, işin yapıldığı yer ve zamandaki değerine ve ustanın giderlerine göre belirlenir.
Yaklaşık fiyat çok aşıldı, ne yapabilirim?
Senin kusurun olmadan aşırı ölçüde aşıldıysa sözleşmeden dönebilirsin. Tadilat veya inşaat işlerinde bedelden indirim de isteyebilirsin.
Ustaya ödemeyi ne zaman yapmalıyım?
Aksine anlaşma yoksa, iş teslim edildiğinde.
İş az sürdü, sabit fiyattan indirim isteyebilir miyim?
Hayır. Götürü bedelde iş az emek gerektirse bile bedelin tamamını ödersin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.