Ustalık Belgesi Nasıl Alınır? Belgesiz Dükkân Açılabilir mi?
Yirmi yıldır berberlik yapıyorsun, yıllarca başkasının dükkânında çalıştın. Şimdi kendi dükkânını açmak için belediyeye gittin, ama sana "Ustalık belgeniz yoksa işyeri açma ruhsatı veremeyiz" dediler. Ya da meslek lisesinden mezunsun ve doğrudan usta olarak çalışıp çalışamayacağını bilmiyorsun. "Ustalık belgesi nasıl alınır? Belgesiz dükkân açabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Mesleki Eğitim Kanunu'ndaki kalfalık, ustalık ve işyeri açma kurallarını anlatıyoruz.
Çıraklıktan ustalığa
Mesleki eğitim sistemi şu basamaklardan oluşur:
- Çırak: Mesleği iş içinde öğrenen kişi
- Kalfa: Mesleğin işlerini ustanın gözetiminde kabul edilebilir standartlarda yapabilen kişi
- Usta: Mesleğin işlerini bağımsız olarak yapabilen, üretimi planlayabilen ve sorunları çözebilen kişi
Kalfalık için kalfalık sınavını, ustalık için ustalık sınavını geçmek gerekir.
Ustalık belgesi almanın yolları
Kalfalıktan ustalığa
- Kalfalık yeterliğini kazananlar, Milli Eğitim Bakanlığınca düzenlenen ustalık eğitimini başarıyla tamamlayarak ustalık sınavına girebilir.
- Kalfalık yeterliğini kazanmış ve mesleğinde en az beş yıl çalışmış olanlar, ustalık eğitimine katılmadan doğrudan ustalık sınavına girebilir.
Meslek lisesi mezunları
- En az üç yıl süreli mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar, ustalık eğitim kurslarına katılabilir veya doğrudan ustalık sınavına girebilir.
- Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumu veya mesleki eğitim merkezi mezunlarından, alanlarında Bakanlığa bağlı iki yıllık bir yaygın eğitim kurumundan belge alanlara doğrudan ustalık belgesi verilir.
- Teknik lise mezunlarına veya mesleki ve teknik eğitim kurumlarının dört yıllık programlarından mezun olanlara, ustalık belgesinin yetkilerini taşıyan işyeri açma belgesi verilir.
Uzun yıllar fiilen çalışmış ama belgesi olmayanlar için de çeşitli dönemlerde geçici düzenlemelerle belge verilmiştir. Bulunduğun ildeki mesleki eğitim merkezinden güncel imkânları öğrenebilirsin.
Belgesiz usta olarak çalışılamaz
Ustalık belgesi bulunmayanlar usta unvanıyla çalışamaz ve çalıştırılamaz.
Dükkân açmak için ustalık belgesi şart mı?
- Ustalık belgesine sahip olanlar veya bunları iş yerlerinde çalıştıranlar bağımsız iş yeri açabilir.
- Kanun kapsamındaki il ve mesleklerde belediyeler ve iş yeri açma izni veren diğer kurumlar, iş yeri açılışında esnaf ve sanatkârlar ile tacirlerden, kendilerinin veya iş yerinde her meslek dalında çalıştırdıkları en az birer çalışanın ustalık belgesini ya da en az ön lisans diplomasını istemek zorundadır.
Yani senin ustalık belgen yoksa bile, dükkânında ustalık belgesi olan birini çalıştırarak iş yeri açabilirsin.
- İş yeri sahipleri veya iş yerinde çalışan ustalık belgesi sahipleri, belgelerini iş yerine asar.
- Ustalık belgesi sahipleri, belge haklarını on sekiz yaşını tamamlayana kadar kullanamaz.
Usta öğreticilik
İş yerinde çırak yetiştirmek isteyenlerin ustalık yeterliğinin yanında mesleki eğitim tekniklerini bilmesi gerekir. Bunun için usta öğreticilik eğitimi alınması gerekir. Çırak çalıştırma kuralları için Hakkını Sor'daki çırak nasıl çalıştırılır rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Mesleğinin Kanun kapsamında olup olmadığını ve ilindeki uygulamayı mesleki eğitim merkezinden öğren.
- Kalfalık belgen varsa ve beş yıl çalıştıysan doğrudan ustalık sınavına başvur.
- Çalışma süreni SGK hizmet dökümüyle belgele.
- Meslek lisesi mezunuysan doğrudan ustalık sınavına girme veya belge alma imkânını araştır.
- Belgen yoksa, dükkânında ustalık belgesi olan biri çalıştırarak iş yeri açabileceğini bil.
- Belgeni iş yerine as.
Dayanak mevzuat
- 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu m. 3: Kalfa ustanın gözetiminde, usta bağımsız olarak mesleğin işlerini yapabilen kişidir.
- 3308 sayılı Kanun m. 16: Kalfalık yeterliği kalfalık sınavıyla tespit edilir.
- 3308 sayılı Kanun m. 27-28: Kalfalara ustalık eğitimi düzenlenir; ustalık sınavına girmek için ustalık eğitimi tamamlanmalıdır; kalfalık yeterliğini kazanıp mesleğinde en az beş yıl çalışanlar doğrudan sınava katılabilir; ustalık belgesi olmayanlar usta unvanıyla çalışamaz ve çalıştırılamaz.
- 3308 sayılı Kanun m. 29: Üç yıllık meslek lisesi mezunları ustalık kurslarına katılabilir veya doğrudan sınava girebilir; iki yıllık yaygın eğitim belgesi alanlara doğrudan ustalık belgesi verilir.
- 3308 sayılı Kanun m. 30: Ustalık belgesi sahipleri veya bunları çalıştıranlar bağımsız iş yeri açabilir; belediyeler iş yeri açılışında sahibinden veya her meslek dalında en az bir çalışandan ustalık belgesi ya da ön lisans diploması ister; belgeler iş yerine asılır; belge hakları on sekiz yaş tamamlanmadan kullanılamaz; teknik lise ve dört yıllık mesleki program mezunlarına işyeri açma belgesi verilir.
En çok sorulan sorular
Ustalık belgesi olmadan dükkân açabilir miyim?
Kanun kapsamındaki il ve mesleklerde, sen veya iş yerinde çalıştırdığın en az bir kişi ustalık belgesine ya da ön lisans diplomasına sahip olmalıdır.
Kalfayım, ustalık sınavına doğrudan girebilir miyim?
Mesleğinde en az beş yıl çalıştıysan doğrudan ustalık sınavına girebilirsin.
Meslek lisesi mezunları usta sayılır mı?
Üç yıllık meslek lisesi mezunları doğrudan ustalık sınavına girebilir. Teknik lise ve dört yıllık mesleki program mezunlarına işyeri açma belgesi verilir.
Ustalık belgesi olmayan usta olarak çalışabilir mi?
Hayır. Ustalık belgesi bulunmayanlar usta unvanıyla çalışamaz ve çalıştırılamaz.
On yedi yaşında ustalık belgesi aldım, dükkân açabilir miyim?
Ustalık belgesi hakları on sekiz yaş tamamlanmadan kullanılamaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.