Vadesi Belirlenmemiş Borç Ne Zaman Ödenir? Borcun Ödeneceği Yer ve Zaman
Arkadaşına borç verdin ama ne zaman geri ödeyeceği konuşulmadı. Ya da sözleşmede "ödeme ayın sonunda yapılacak" yazıyor ve son gün pazara denk geliyor. Belki de borçlu başka bir şehre taşındı ve parayı nereye ödeyeceği tartışma konusu oldu. "Vadesi belirlenmemiş borç ne zaman ödenir? Borç nerede ödenir? Süre tatil gününe denk gelirse ne olur?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre borcun ifa yerini ve zamanını anlatıyoruz.
Borç nerede ödenir?
Borcun ifa yeri, önce tarafların açık veya örtülü iradelerine göre belirlenir. Sözleşmede bir yer kararlaştırıldıysa, borç orada ödenir.
Aksine bir anlaşma yoksa şu kurallar uygulanır:
- Para borçları: Alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde ödenir. Yani para borcunu kural olarak alacaklıya götürmek borçluya düşer.
- Parça borçları, yani belirli bir eşyanın teslimi: Sözleşmenin kurulduğu sırada o eşyanın bulunduğu yerde teslim edilir. Örneğin satılan belirli bir araba, satış sırasında nerede duruyorsa orada teslim edilir.
- Diğer bütün borçlar: Borcun doğduğu sırada borçlunun yerleşim yerinde yerine getirilir.
Alacaklı taşınırsa
Alacaklının yerleşim yerinde ödenmesi gereken bir borçta, alacaklı borç doğduktan sonra başka bir yere taşındıysa ve bu yüzden ödeme önemli ölçüde zorlaştıysa, borçlu borcunu alacaklının önceki yerleşim yerinde ödeyebilir.
Uygulamada para borçlarının çoğu banka havalesiyle ödendiğinden, ifa yerinin önemi daha çok yetkili mahkemenin ve icra dairesinin belirlenmesinde ortaya çıkar.
Borç ne zaman ödenir?
Vade belirlenmemişse
İfa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıysa veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmıyorsa, her borç doğduğu anda muaccel olur. Yani vadesi belirtilmemiş bir borç, alacaklı istediği anda ödenmelidir.
Örneğin arkadaşına ne zaman ödeyeceğini konuşmadan borç verdiysen, kural olarak her zaman geri isteyebilirsin. Borçlunun temerrüde düşmesi için ise ona ihtarda bulunman gerekir. Bunu Hakkını Sor'daki temerrüt ve sözleşmeden dönme rehberinde bulabilirsin.
Ay olarak belirlenmiş vadeler
- "Ayın başında" denmişse ayın birinci günü, "ayın sonunda" denmişse ayın son günü anlaşılır.
- "Ayın ortasında" denmişse ayın on beşinci günü anlaşılır.
- Gün belirtilmeden sadece ay belirlenmişse, örneğin "mart ayında ödenecek" denmişse, o ayın son günü anlaşılır.
Süre olarak belirlenmiş vadeler
Borcun sözleşmenin kurulmasından itibaren belirli bir sürenin sonunda ödenmesi gerekiyorsa:
- Gün olarak belirlenmiş süre: Sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaz; sürenin son günü dolunca biter. "Sekiz gün" veya "on beş gün" denmişse, bir veya iki hafta değil tam sekiz veya on beş gün anlaşılır.
- Hafta olarak belirlenmiş süre: Son haftanın, sözleşmenin kurulduğu güne isim olarak denk gelen gününde biter. Örneğin salı günü yapılan sözleşmede "iki hafta" süre, iki hafta sonraki salı günü dolar.
- Ay veya yıl olarak belirlenmiş süre: Sözleşme ayın kaçıncı günü kurulduysa, son ayın aynı gününde biter. Son ayda o gün yoksa, örneğin 31 Ocak'tan itibaren bir ay, ayın son gününde dolar.
- Yarım ay: On beş gün olarak anlaşılır.
Bu kurallar, sürenin sözleşmenin kurulmasından başka bir andan başladığı durumlarda da uygulanır.
Belirli bir süre içinde yerine getirilmesi gereken bir borç, süre dolmadan önce ödenmelidir.
Tatil günleri
İfa zamanı veya sürenin son günü, kanunlarda tatil olarak kabul edilen bir güne denk gelirse, kendiliğinden tatilden sonraki ilk iş gününe geçer. Ancak taraflar bunun aksini kararlaştırabilir.
İş saatleri
Borç, alışılmış iş saatlerinde ödenir ve kabul edilir. Gece yarısı bir ödeme önerisi, kural olarak gereği gibi yapılmış sayılmaz.
Sürenin uzatılması
Süre uzatıldıysa, aksi kararlaştırılmadıkça yeni süre önceki sürenin bittiği günü izleyen ilk günden başlar.
Borcu erken ödeyebilir misin?
Sözleşmeden, işin özelliğinden veya durumun gereğinden tarafların aksini kastettikleri anlaşılmadıkça, borçlu borcunu vadeden önce ödeyebilir.
Ancak kanun, sözleşme veya adet gereği olmadıkça, erken ödedin diye borçtan indirim yapamazsın.
Tüketici kredilerinde erken ödeme indirimi gibi özel kurallar ayrıca düzenlenmiştir.
Kısaca yapılacaklar
- Borç verirken veya sözleşme yaparken ödeme yerini ve tarihini açıkça yaz.
- Vade belirlenmediyse, alacaklı olarak borcu istediğin zaman ihtarla isteyebilirsin.
- Süreleri hesaplarken sözleşmenin kurulduğu günü saymayı unutma.
- Son gün tatile denk gelirse, ilk iş gününe kaydığını bil.
- Ödemeyi alışılmış iş saatlerinde yap veya öner.
- Erken ödemek istiyorsan sözleşmede buna engel bir hüküm olup olmadığını kontrol et.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 89: İfa yeri tarafların iradesine göre belirlenir; anlaşma yoksa para borçları alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde, parça borçları sözleşme kurulurken şeyin bulunduğu yerde, diğer borçlar borçlunun yerleşim yerinde ifa edilir; alacaklının taşınması ifayı önemli ölçüde güçleştirirse önceki yerleşim yerinde ifa edilebilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 90: İfa zamanı kararlaştırılmadıkça veya ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç doğumu anında muaccel olur.
- 6098 sayılı Kanun m. 91: Ayın başı birinci, sonu son, ortası on beşinci gündür; sadece ay belirlenmişse o ayın son günü anlaşılır.
- 6098 sayılı Kanun m. 92: Gün, hafta, ay ve yıl olarak belirlenen sürelerin hesaplanma kuralları; belirli süre içinde ifası gereken borç süre dolmadan ifa edilmelidir.
- 6098 sayılı Kanun m. 93: İfa günü veya sürenin son günü tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününe geçer; aksine anlaşma geçerlidir.
- 6098 sayılı Kanun m. 94: Borç alışılmış iş saatlerinde ifa ve kabul edilir.
- 6098 sayılı Kanun m. 95: Uzatılan süre, aksi kararlaştırılmadıkça önceki sürenin bitimini izleyen ilk günden başlar.
- 6098 sayılı Kanun m. 96: Aksi kastedilmedikçe borçlu süreden önce ifa edebilir; ancak kanun, sözleşme veya adet gereği olmadıkça erken ifa nedeniyle indirim yapamaz.
En çok sorulan sorular
Vadesi belirlenmemiş borç ne zaman ödenir?
Kural olarak doğduğu anda muacceldir. Alacaklı istediği zaman isteyebilir.
Para borcu nerede ödenir?
Aksine anlaşma yoksa, alacaklının ödeme zamanındaki yerleşim yerinde.
Son ödeme günü pazara denk geldi, ne olur?
Süre kendiliğinden tatilden sonraki ilk iş gününe geçer.
"Mart ayında ödenecek" denmişse son gün hangisidir?
Gün belirtilmeden sadece ay belirlenmişse, o ayın son günü.
Borcumu erken ödersem indirim isteyebilir miyim?
Kanun, sözleşme veya adet gereği yoksa indirim yapamazsın.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.