Valilik Yasağına Uymamanın Cezası Ne? Emre Aykırı Davranış Kabahati
Valilik bir bölgede belirli saatlerde toplanmayı yasakladı, kaymakamlık ormanlık alanlara girişi kapattı ya da salgın döneminde sokağa çıkma kısıtlaması ilan edildi. Bu kurallara uymadığın için sana "emre aykırı davranış" gerekçesiyle idari para cezası kesildi. "Bu ceza neye dayanıyor, itiraz edebilir miyim?" diye soruyorsan, bu rehberde emre aykırı davranış kabahatini ve bu cezaya karşı haklarını anlatıyoruz.
Emre aykırı davranış nedir?
Kabahatler Kanunu, yetkili makamların hukuka uygun olarak verdiği bir emre aykırı hareket eden kişiye idari para cezası verilmesini öngörür. Bu emrin şu amaçlardan biriyle verilmiş olması gerekir:
- Adli işlemler,
- Kamu güvenliğinin korunması,
- Kamu düzeninin korunması,
- Genel sağlığın korunması.
Ancak bu madde her emir için kendiliğinden uygulanmaz. Kanun, bu maddenin ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabileceğini söyler. Yani seni cezalandıran makamın, emrine uymayanların bu madde uyarınca cezalandırılacağını öngören ayrı bir kanun hükmüne dayanması gerekir.
En sık hangi durumlarda uygulanır?
Uygulamada en sık rastlanan dayanak İl İdaresi Kanunu'dur. Bu kanuna göre il genel kurulu, il idare kurulu veya vali ve kaymakam gibi mülki amirlerin kanunların verdiği yetkiye dayanarak aldığı ve usulüne göre tebliğ veya ilan edilen karar ve tedbirlere uymayan kişiler, mahalli mülki amir tarafından emre aykırı davranış nedeniyle cezalandırılır.
Örneğin:
- Valiliğin ilan ettiği eylem ve etkinlik yasağına rağmen o bölgede toplanmak,
- Yangın sezonunda ormanlık alanlara giriş yasağına uymamak,
- Valilik kararıyla getirilen sokağa çıkma veya seyahat kısıtlamasına uymamak,
- Su baskını veya afet nedeniyle boşaltılan bir bölgeye izinsiz girmek.
Salgın hastalık tedbirlerine uymamak ise ayrıca suç da oluşturabilir. Bunun için Hakkını Sor'daki karantinaya uymamak rehberine bakabilirsin.
Cezayı kim verir?
Cezaya emri veren makam karar verir. İl İdaresi Kanunu'na dayanan durumlarda bu makam valilik veya kaymakamlıktır; polis veya jandarma genellikle tutanağı düzenler ve karar mülki amir adına verilir.
Kanunda maktu bir tutar yazılıdır ve bu tutar her yıl başında yeniden değerleme oranında artırılır.
Ne zaman hapis cezası gündeme gelir?
İl İdaresi Kanunu'na göre, kamu düzenini ve güvenliğini veya kişilerin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürecek toplumsal olayların baş göstermesi halinde valinin kamu düzenini sağlamak için aldığı ve usulüne göre ilan ettiği karar ve tedbirlere aykırı davranmak artık bir kabahat değil, suçtur. Bu durumda üç aydan bir yıla kadar hapis cezası öngörülür ve dosya savcılığa gider.
Ceza hukuka aykırı olabilir mi?
Evet. Emre aykırı davranış cezası, ancak şu şartların hepsi varsa hukuka uygun olur:
- Emri veren makam o konuda yetkili olmalı.
- Emir kanunun verdiği bir yetkiye dayanmalı ve hukuka uygun olmalı.
- Emir usulüne göre tebliğ veya ilan edilmiş olmalı; kimsenin bilmediği bir karar nedeniyle ceza verilemez.
- Emir adli işlemler, kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağlık amacına yönelik olmalı.
- Seni cezalandıran makamın dayandığı ayrı bir kanun hükmü bulunmalı.
- Davranışın gerçekten emrin kapsamına girmeli; örneğin yasak dışında kalan bir saatte veya bölgede olman ceza gerektirmez.
Emrin kapsamındaki istisnalara da dikkat et. Kısıtlama kararlarında çoğu zaman sağlık, zorunlu iş veya cenaze gibi muafiyetler yer alır. Bu istisnalardan birine girdiğini belgeleyebiliyorsan ceza kaldırılabilir.
Cezaya nasıl itiraz edilir?
- Ceza kararının tebliğinden veya sana bildirilmesinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine dilekçeyle başvurabilirsin.
- Dilekçende hangi karara aykırı davrandığının iddia edildiğini, bu kararın ne zaman ve nasıl ilan edildiğini sorgula.
- Muafiyet kapsamında olduğunu gösteren belgeleri ekle; örneğin hastane kaydı, iş yeri yazısı veya yol belgesi.
- Tutanakta yer, saat ve davranışın açıkça yazılı olup olmadığını kontrol et.
- Cezayı bir ay içinde ödersen dörtte bir indirim yapılır; ödemen itiraz hakkını etkilemez.
İtiraz sürecinin ayrıntıları için Hakkını Sor'daki idari para cezasına itiraz rehberine bakabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Bulunduğun il veya ilçedeki valilik ve kaymakamlık duyurularını takip et.
- Yasak veya kısıtlama varsa kapsamını ve istisnalarını öğren.
- Muafiyet kapsamındaysan belgelerini yanında taşı.
- Ceza aldıysan dayanak kararı ve ilan tarihini araştır.
- On beş gün içinde sulh ceza hakimliğine itiraz et.
Dayanak mevzuat
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 32/1-2: Yetkili makamlarca adli işlemler nedeniyle veya kamu güvenliği, kamu düzeni ya da genel sağlığın korunması amacıyla hukuka uygun olarak verilen emre aykırı hareket eden kişiye emri veren makam tarafından idari para cezası verilir; bu madde ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanır.
- 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu m. 66: İl genel kurulu, idare kurulları veya mülki amirlerce kanuni yetkiye dayanılarak alınan ve usulen tebliğ veya ilan edilen karar ve tedbirlere uymayanlar mahalli mülki amir tarafından Kabahatler Kanunu m. 32 uyarınca cezalandırılır; toplumsal olaylarda valinin kamu düzeni için aldığı kararlara aykırı davrananlar üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17/6-7: Ödeme süresi düzenlenmemiş idari para cezası tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir ve bu sürede ödenirse yüzde yirmi beş indirim yapılır; cezalar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır.
- 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 27/1: İdari para cezasına karşı tebliğ veya tefhimden itibaren en geç on beş gün içinde sulh ceza mahkemesine başvurulabilir.
En çok sorulan sorular
Emre aykırı davranış cezası nedir?
Yetkili makamların kamu düzeni, kamu güvenliği, genel sağlık veya adli işlemler amacıyla verdiği emre uymayan kişiye verilen idari para cezasıdır.
Valilik yasağına uymamanın cezası ne?
Kural olarak İl İdaresi Kanunu'na göre emre aykırı davranış nedeniyle idari para cezası verilir. Toplumsal olaylarda valinin kamu düzeni için aldığı kararlara aykırılık ise üç aydan bir yıla kadar hapis gerektiren bir suçtur.
Bu cezayı kim keser?
Cezaya emri veren makam karar verir. Valilik veya kaymakamlık kararlarında ceza mülki amir tarafından verilir; tutanağı çoğu zaman polis veya jandarma düzenler.
Yasaktan haberim yoktu, yine de ceza alır mıyım?
Emrin usulüne göre tebliğ veya ilan edilmiş olması gerekir. Usulüne uygun ilan edilmemiş bir karara dayanılarak verilen cezaya itiraz edebilirsin.
Cezaya kaç gün içinde itiraz edebilirim?
Kararın tebliğinden veya sana bildirilmesinden itibaren on beş gün içinde sulh ceza hakimliğine başvurabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.