Vasi Nasıl Atanır? Yakınım İçin Vesayet Kararı
Annen ya da baban ileri yaşta demans nedeniyle kendi işlerini göremez hâle geldiyse, bir yakının ağır bir hastalık ya da bağımlılık nedeniyle malvarlığını yönetemiyorsa, onun için mahkemeden vasi atanmasını isteyebilirsin. Vasi, kısıtlanan kişinin hem kendisini hem de malvarlığını korur. Bu rehberde vasi atanmasının şartlarını ve sürecini anlatıyoruz.
Kısıtlama ve vesayet nedir?
Bir yetişkin kanunda sayılan nedenlerle kendi işlerini göremez hâle gelirse mahkeme onu kısıtlar ve ona bir vasi atar. Bu duruma vesayet denir. Kısıtlanan kişi bundan sonra önemli hukuki işlemleri vasisi aracılığıyla yapar.
Hangi durumlarda vasi atanır?
- Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı: Kişi bu nedenle işlerini göremiyor, sürekli bakım ve korunmaya muhtaç ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokuyorsa (TMK md. 405). Alzheimer ve ileri demans bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Savurganlık, bağımlılık veya kötü yönetim: Kişi savurganlığı, alkol ya da uyuşturucu bağımlılığı, ahlak dışı yaşam tarzı veya malvarlığını kötü yönetmesi nedeniyle kendisini ya da ailesini yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratıyorsa (TMK md. 406).
- Hapis cezası: Bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezasına mahkûm olan kişi kısıtlanır (TMK md. 407).
- Kendi isteğiyle: Yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik ya da ağır hastalık nedeniyle işlerini gereği gibi yönetemeyeceğini ispat eden kişi kendisi için vasi atanmasını isteyebilir (TMK md. 408).
Kimler başvurabilir?
Kısıtlanması gereken kişinin eşi, çocukları, anne babası, kardeşleri gibi yakınları ya da kendisi mahkemeye başvurabilir. Kişinin kısıtlanması gerektiğini öğrenen kamu görevlileri de durumu mahkemeye bildirmekle yükümlüdür.
Dava nerede açılır?
- Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir.
- Başvuru, kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki mahkemeye yapılır.
Sağlık kurulu raporu
Akıl hastalığı ya da akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlama ancak resmi bir sağlık kurulu raporuyla yapılabilir (TMK md. 409). Mahkeme kişiyi yetkili bir hastaneye sevk eder. Kişi hastaneye gidemeyecek durumdaysa evde muayene yapılması istenebilir.
Mahkeme kısıtlama kararı vermeden önce kural olarak kişiyi dinler. Ancak kişinin sağlık durumu buna elverişli değilse dinlenmeyebilir.
Vasi kim olur?
Mahkeme vasi olarak öncelikle kısıtlanan kişinin eşini ya da yakın akrabalarını tercih eder (TMK md. 418). Kısıtlanan kişi ya da anne babası birini vasi olarak göstermişse, haklı bir engel yoksa o kişi atanır. Vasinin ergin olması ve bu görevi yapmaya engel bir durumunun bulunmaması gerekir.
Vasinin görevleri
- Kısıtlının kişisel bakımını ve korunmasını sağlamak.
- Malvarlığını yönetmek ve korumak.
- Mahkemeye düzenli olarak, genellikle yılda bir, hesap ve rapor vermek.
Bazı önemli işlemler için vasi tek başına karar veremez; sulh hukuk mahkemesinden izin alması gerekir (TMK md. 462). Bunlar arasında şunlar bulunur:
- Taşınmaz satın almak, satmak, rehnetmek veya üzerinde hak kurmak.
- Önemli değerdeki taşınırları satmak.
- Kısıtlı adına dava açmak ya da sulh olmak.
- Ödünç vermek veya ödünç almak.
Kısıtlama kaldırılabilir mi?
Kısıtlamanın nedeni ortadan kalkarsa, örneğin kişi tedavi sonucunda iyileşirse, mahkemeden kısıtlamanın kaldırılması istenebilir (TMK md. 472). Akıl hastalığı nedeniyle verilen kısıtlamanın kaldırılması için yine resmi sağlık kurulu raporu gerekir.
Kısaca yapılacaklar
- Yakınının durumunu gösteren doktor raporlarını topla.
- Yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesine başvur.
- Mahkemenin sevkiyle sağlık kurulu raporu alınmasını sağla.
- Vasi olarak bir yakını önerebilirsin.
- Vasi olursan önemli işlemler için mahkemeden izin almayı unutma.
En çok sorulan sorular
Hangi durumlarda vasi atanır?
Akıl hastalığı ya da zayıflığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yönetim, bir yıl veya daha uzun hapis cezası ya da kişinin kendi isteğiyle.
Vasi atanması için kimler başvurabilir?
Kısıtlanacak kişinin eşi, çocukları, anne babası, kardeşleri gibi yakınları ya da kendisi.
Dava hangi mahkemede açılır?
Kısıtlanacak kişinin yerleşim yerindeki sulh hukuk mahkemesinde.
Sağlık kurulu raporu gerekli mi?
Akıl hastalığı ya da zayıflığı nedeniyle kısıtlamada resmi sağlık kurulu raporu zorunludur.
Vasi her işlemi tek başına yapabilir mi?
Hayır. Taşınmaz satımı ya da rehni gibi önemli işlemler için sulh hukuk mahkemesinden izin alması gerekir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.