Vasiyetnamenin İptali Davası: Hangi Sebeplerle, Kaç Yıl İçinde Açılır?
Annen ya da baban vefat etti ve bir vasiyetname ortaya çıktı. Vasiyetnamede malların büyük kısmı bir kardeşine, ikinci eşe ya da hiç tanımadığın birine bırakılmış. Belki de vasiyetname yapıldığında mirasbırakan çok yaşlı ve hastaydı, ne yaptığının farkında değildi. "Vasiyetname nasıl iptal edilir, hangi sebeplerle dava açılır, süresi ne kadar?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde vasiyetnamenin iptali davasını anlatıyoruz.
Vasiyetname iptal edilebilir mi?
Evet. Kanun, ölüme bağlı tasarrufların, yani vasiyetname ve miras sözleşmesinin belirli sebeplerle iptal edilebileceğini öngörür. Bu sebepler kanunda sınırlı olarak sayılmıştır.
Vasiyetnamenin nasıl yapıldığını ve geçerlilik şartlarını Hakkını Sor'daki vasiyetname rehberinde bulabilirsin.
İptal sebepleri nelerdir?
1. Tasarruf ehliyetinin bulunmaması
Vasiyetname yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Mirasbırakan vasiyetnameyi yaptığı sırada ayırt etme gücüne sahip değilse vasiyetname iptal edilebilir.
Örneğin ileri derecede demans, Alzheimer ya da ağır bir akıl hastalığı nedeniyle ne yaptığını anlayamayacak durumdaki birinin yaptığı vasiyetname bu sebeple iptal edilebilir.
Bu durumda hastane kayıtları, doktor raporları ve ilaç kullanım bilgileri önemli delildir. Mahkeme genellikle adli tıp kurumundan ya da uzman bilirkişiden rapor alır.
2. İrade sakatlığı
Vasiyetname yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda yapıldıysa iptal edilebilir.
Örneğin:
- Mirasbırakanın, bir çocuğu hakkında söylenen yalanlar nedeniyle onu mirastan dışlaması
- Bakıcısı veya bir yakını tarafından tehdit edilerek vasiyetname yaptırılması
3. Hukuka veya ahlaka aykırılık
Vasiyetnamenin içeriği, bağlandığı koşullar veya yüklemeler hukuka ya da ahlaka aykırıysa iptal edilebilir.
4. Şekle aykırılık
Vasiyetname kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmışsa iptal edilebilir. Örneğin:
- El yazılı vasiyetnamenin baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmamış olması, tarih ya da imza eksikliği
- Resmi vasiyetnamede tanıkların bulunmaması ya da tanık olamayacak kişilerin tanık olması
Uygulamada en sık rastlanan iptal sebepleri ehliyetsizlik ve şekle aykırılıktır.
Kimler dava açabilir?
Vasiyetnamenin iptali davasını, tasarrufun iptal edilmesinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir.
Dava vasiyetnamenin tamamının ya da yalnızca bir kısmının iptali için açılabilir.
Vasiyetnamenin düzenlenmesine, kendisine ya da yakınlarına kazandırma yapılan kişiler katılmışsa ve sakatlık buradan kaynaklanıyorsa, vasiyetnamenin tamamı değil, yalnızca bu kişilere yapılan kazandırmalar iptal edilir.
Dava açma süresi
Vasiyetnamenin iptali davasında süreler hak düşürücüdür:
- Davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde
- Her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren, iyiniyetli davalılara karşı on yıl, iyiniyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl içinde
dava açılmalıdır.
Vasiyetnamenin hükümsüz olduğu ise def'i yoluyla, yani sana karşı açılan bir davada savunma olarak her zaman ileri sürülebilir.
Vasiyetname nasıl açılır?
Vasiyetname mirasbırakanın ölümünden sonra sulh hukuk mahkemesinde açılır ve okunur. Mahkeme, vasiyetnamenin bir örneğini mirasçılara ve ilgililere tebliğ eder. Bir yıllık süre genellikle bu tebliğle öğrenme tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu yüzden tebligatı aldığın tarihi not et.
İptal davası mı, tenkis davası mı?
Vasiyetname geçerli olsa bile, saklı payını zedeliyorsa tenkis davası açabilirsin. İki dava farklıdır:
- İptal davası: Vasiyetnamenin hukuken sakat olduğunu ileri sürer. Kabul edilirse vasiyetname ya da ilgili kısmı hiç yapılmamış gibi olur.
- Tenkis davası: Vasiyetname geçerlidir ama saklı payı aşan kısmın indirilmesini ister.
Uygulamada iptal davası açılırken, iptal talebi kabul edilmezse tenkis istendiği de dilekçede ayrıca belirtilebilir. Saklı pay konusunu Hakkını Sor'daki saklı pay rehberinde bulabilirsin.
Dava nerede açılır?
Vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Kısaca yapılacaklar
- Vasiyetname ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekle aykırılık sebebiyle iptal edilebilir.
- Mirasbırakanın sağlık durumunu gösteren hastane kayıtlarını ve raporları topla.
- Vasiyetnamenin tebliğ tarihini not et; öğrenmeden itibaren bir yıl içinde dava aç.
- Davayı mirasbırakanın son yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesinde aç.
- Vasiyetname geçerli olsa bile saklı payın zedeleniyorsa tenkis davasını değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 557: Ölüme bağlı tasarruf; tasarruf ehliyeti yokken yapılmışsa, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucu yapılmışsa, içeriği hukuka veya ahlaka aykırıysa ya da kanuni şekillere uyulmadan yapılmışsa iptal edilebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 558: İptal davasını tasarrufun iptalinde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açabilir; dava tasarrufun tamamı veya bir kısmı için açılabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 559: Dava hakkı, tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olunduğunu öğrenmeden itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçmekle düşer; hükümsüzlük def'i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 502: Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir.
En çok sorulan sorular
Vasiyetname hangi sebeplerle iptal edilir?
Mirasbırakanın ayırt etme gücünün olmaması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama, içeriğin hukuka veya ahlaka aykırı olması ve kanuni şekillere uyulmaması sebepleriyle iptal edilebilir.
Vasiyetnamenin iptali davası kaç yıl içinde açılır?
Vasiyetnameyi, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı yirmi yıl geçince dava hakkı düşer.
Yaşlı ve hasta babamın yaptığı vasiyetname geçerli mi?
Yaşlılık veya hastalık tek başına vasiyetnameyi geçersiz kılmaz. Ancak vasiyetname yapıldığı sırada ayırt etme gücü yoksa iptal edilebilir. Bunu doktor raporları ve hastane kayıtlarıyla ispat etmen gerekir.
Noterde yapılan vasiyetname iptal edilebilir mi?
Evet. Resmi vasiyetname de şekle aykırılık, ehliyetsizlik veya irade sakatlığı sebebiyle iptal edilebilir. Ancak resmi vasiyetnamede şekil eksikliği riski daha düşüktür.
Vasiyetname iptal edilmezse ne yapabilirim?
Vasiyetname saklı payını zedeliyorsa tenkis davası açarak saklı payını isteyebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.