Velayeti Olmayan Eşim veya Akrabam Çocuğumu Alıp Götürdü: Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması Suçu
Velayeti sende olan çocuğunu, velayeti elinden alınmış eski eşin okul çıkışında alıp götürdü. Belki de çocuğunun dedesi, amcası ya da teyzesi onu senden habersiz yanında tutuyor ve geri vermiyor. Ya da evden kaçan on beş yaşındaki kızını bir arkadaşının ailesi sana haber vermeden evinde barındırıyor. Bu durumlar Türk Ceza Kanunu'nda çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu olarak düzenlenmiştir. Bu rehberde bu suçu, cezasını ve hemen yapman gerekenleri anlatıyoruz.
Çocuğun kaçırılması suçu nedir?
Bu suç, çocuğun kendisine bakmakla görevli kişinin yanından yakınları tarafından alınmasını veya tutulmasını cezalandırır. Suçun oluşması için:
- Çocuk on altı yaşını bitirmemiş olmalı.
- Çocuk, velisinin, vasisinin veya bakım ve gözetimi altında bulunduğu kişinin yanından kaçırılmalı veya alıkonulmalı.
- Fail, velayet yetkisi elinden alınmış anne veya baba ya da üçüncü derece dahil kan hısmı olmalı.
Üçüncü dereceye kadar kan hısımları; büyükanne ve büyükbaba, kardeş, amca, dayı, hala, teyze ve yeğenlerdir.
Velayeti olan ebeveyn bu suçu işler mi?
Kanundaki suç, velayet yetkisi elinden alınmış anne veya babayı kapsar. Velayeti olan ya da ortak velayete sahip bir ebeveyn çocuğu yanında tuttuğunda bu suç değil, genellikle aile hukuku sorunu söz konusu olur.
Boşanmadan sonra görüşme günlerine uyulmaması veya çocuğun diğer ebeveyne gösterilmemesi durumunda yapılacaklar için Hakkını Sor'daki çocukla görüşme hakkı rehberine bakabilirsin. Çocuk yurt dışına götürüldüyse çocuğun yurt dışına kaçırılması rehberine bakmalısın.
Kaçırmaya başkası karışırsa?
Fail anne baba veya yakın akraba değilse, örneğin tanımadığın biri ya da uzak bir tanıdık çocuğu kaçırdıysa, bu suç değil çok daha ağır cezalı kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu oluşur. Çocuğa karşı işlendiğinde bu suçun cezası bir kat artırılır.
Cezası ne?
- Çocuğun cebir veya tehdit kullanılmadan kaçırılması veya alıkonulması: Üç aydan bir yıla kadar hapis
- Cebir veya tehdit kullanılması ya da çocuğun on iki yaşını bitirmemiş olması: Ceza bir kat artırılır
Bu suç şikayete bağlı değildir; savcılık durumu öğrenince kendiliğinden soruşturma yapar.
Evden kaçan çocuğu habersiz yanında tutmak
Kanun ayrıca şu durumu da cezalandırır: Anne babasının veya vasisinin bilgisi ve izni olmadan evi terk eden bir çocuğu, çocuğun kendi rızası olsa bile, ailesine veya yetkili makamlara haber vermeden yanında tutmak.
- Bu suçun cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir.
- Bu suç şikayete bağlıdır. Ailenin, failin kim olduğunu öğrendikten sonra altı ay içinde şikayette bulunması gerekir.
- Bu suçu herkes işleyebilir; failin akraba olması gerekmez.
Evden kaçan bir çocuk sana sığındıysa, onu barındırmadan önce ailesine veya polise haber vermelisin. Çocuk ailesinden şiddet gördüğünü söylüyorsa yine polise, savcılığa ya da Aile ve Sosyal Hizmetler kuruluşlarına bildirmelisin.
Çocuğun kaçırıldıysa ne yapmalısın?
- Hemen 112'yi ara veya en yakın karakola git. Çocuğun kaybolması veya kaçırılması durumunda beklemeye gerek yoktur.
- Çocuğun güncel fotoğrafını, kimlik bilgilerini ve son görüldüğü yeri polise ver.
- Velayet kararını ve varsa görüşme düzenini gösteren mahkeme kararını yanına al.
- Kaçıranın kim olduğunu biliyorsan adını, adresini ve telefonunu bildir.
- Çocuğun yurt dışına çıkarılmasından endişe ediyorsan bunu polise ve savcılığa özellikle söyle.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuğun kaçırıldığında hiç beklemeden 112'yi ara.
- Velayet kararını ve çocuğun fotoğrafını hazırla.
- Savcılığa şikayette bulun.
- Evden kaçan bir çocuk sana sığındıysa ailesine veya polise haber ver.
- Yurt dışına götürülme riski varsa bunu hemen bildir.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 234: Velayeti elinden alınmış anne babanın veya üçüncü derece dahil kan hısmının 16 yaşını bitirmemiş çocuğu cebir veya tehdit olmadan kaçırması veya alıkoyması üç aydan bir yıla kadar hapisle cezalandırılır; cebir, tehdit veya 12 yaşından küçük çocukta ceza bir kat artırılır; evi terk eden çocuğu ailesine veya makamlara haber vermeden yanında tutan kişi şikayet üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası alır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 109: Bir kişiyi hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksun bırakan kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası alır; çocuğa karşı işlenirse ceza bir kat artırılır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 73: Şikayete bağlı suçlarda şikayet, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde yapılmalıdır.
En çok sorulan sorular
Velayeti olmayan babanın çocuğu alıp götürmesi suç mu?
Babanın velayeti mahkeme kararıyla elinden alınmışsa ve çocuk 16 yaşından küçükse, çocuğu kaçırması veya alıkoyması suçtur.
Dede veya amca çocuğu geri vermezse ne olur?
Üçüncü dereceye kadar kan hısımları bu suçu işleyebilir. Çocuğu velinin yanından kaçıran veya alıkoyan dede, amca, dayı, hala veya teyze ceza alabilir.
Çocuğun kaçırılması suçunun cezası ne?
Üç aydan bir yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit kullanılırsa ya da çocuk 12 yaşından küçükse ceza bir kat artırılır.
Evden kaçan çocuğu evimde barındırmak suç mu?
Ailesine veya yetkili makamlara haber vermeden yanında tutarsan, çocuğun rızası olsa bile suç işlemiş olabilirsin. Bu suç şikayete bağlıdır.
Çocuk kaybolunca 24 saat beklemek gerekir mi?
Hayır. Çocuğun kaybolduğunu veya kaçırıldığını fark ettiğin anda polise haber vermelisin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.