Velayetin Kaldırılması: Anne Babadan Velayet Hangi Durumlarda Alınır?
Çocuğun annesi veya babası çocuğa bakmıyor, ilgilenmiyor ya da alkol, uyuşturucu, şiddet gibi nedenlerle çocuğu tehlikeye atıyor. Belki sen çocuğun büyükannesi, teyzesi veya amcasısın ve çocuğun durumundan endişe ediyorsun. "Velayet anne babadan alınabilir mi? Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi arasında fark ne? Çocuk kime verilir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde velayetin kaldırılmasını anlatıyoruz.
Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi farklıdır
- Velayetin değiştirilmesi: Boşanmış anne babadan birinde olan velayet, diğerine verilir. Örneğin velayet annedeyken babaya geçer. Bunu Hakkını Sor'daki velayetin değiştirilmesi rehberinde bulabilirsin.
- Velayetin kaldırılması: Velayet anne ve babadan biri veya her ikisinden tamamen alınır. Her ikisinden de kaldırılırsa çocuğa bir vasi atanır.
Velayetin kaldırılması, çocuğun korunması için başvurulan en ağır önlemdir.
Hangi durumlarda kaldırılır?
Hakim, çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamazsa veya bu önlemlerin yetersiz kalacağı baştan anlaşılırsa, şu durumlarda velayetin kaldırılmasına karar verir:
Anne babanın velayet görevini yerine getirememesi
Anne ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka bir yerde bulunması veya benzeri sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi.
Örneğin:
- Ağır bir ruhsal hastalık nedeniyle çocuğa bakamaması
- Uzun süreli hapis cezası nedeniyle cezaevinde bulunması
- Yurt dışında olup çocukla hiç ilgilenmemesi
Çocuğa ilgi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması
Anne ve babanın çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya ona karşı yükümlülüklerini ağır biçimde ihmal etmesi.
Örneğin:
- Çocuğu aç, bakımsız, okula göndermeden bırakması
- Çocuğa fiziksel, cinsel veya psikolojik şiddet uygulaması
- Alkol, uyuşturucu veya kumar bağımlılığı nedeniyle çocuğu tehlikeye atması
- Çocuğu dilendirmesi veya çalıştırarak istismar etmesi
Çocuğu ihmal etmenin cezai sonuçlarını Hakkını Sor'daki çocuğu ihmal eden ebeveyn rehberinde bulabilirsin.
Önce daha hafif önlemler
Kanun kademeli bir sistem öngörür. Velayetin kaldırılmasından önce hakim daha hafif önlemleri değerlendirir:
- Anne babaya uyarı ve talimat verilmesi
- Çocuğun durumunun bir uzman veya kurum tarafından izlenmesi
- Çocuğun bir aile yanına veya kuruma yerleştirilmesi
Bu önlemlerden sonuç alınamazsa veya yetersiz kalacağı açıksa velayet kaldırılır.
Yeniden evlenme velayetin kaldırılması sebebi değildir
Velayete sahip anne veya babanın yeniden evlenmesi, tek başına velayetin kaldırılmasını gerektirmez. Ancak çocuğun menfaati gerektirirse velayet diğer ebeveyne verilebilir veya durumun koşullarına göre velayet kaldırılarak çocuğa vasi atanabilir.
Örneğin üvey baba veya üvey anne çocuğa kötü davranıyorsa, bu durum velayetin değiştirilmesi veya kaldırılması sebebi olabilir.
Velayet kaldırılınca çocuk kime verilir?
- Velayet yalnızca anne veya babadan birinden kaldırılırsa, velayet diğer ebeveyne geçebilir.
- Her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır. Vasi genellikle çocuğa yakın olan ve bakmaya uygun bir akraba, örneğin büyükanne, büyükbaba, teyze, hala olur. Uygun kimse yoksa çocuk devlet korumasına alınabilir.
Kararda aksi belirtilmedikçe, velayetin kaldırılması mevcut ve doğacak bütün çocukları kapsar.
Vasi atanmasını Hakkını Sor'daki vasi atanması rehberinde bulabilirsin.
Nafaka yükümlülüğü devam eder
Velayeti kaldırılan anne ve babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder. Yani velayet kaldırılan ebeveyn nafaka ödemekten kurtulmaz. Anne baba ve çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderler devletçe karşılanır.
Velayet geri verilebilir mi?
Evet. Durum değişirse, çocuğun korunmasına ilişkin önlemler yeni koşullara uydurulur. Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa, örneğin anne baba tedaviyi tamamladı veya bağımlılıktan kurtulduysa, hakim kendiliğinden veya anne ya da babanın istemi üzerine velayeti geri verir.
Dava nasıl açılır?
- Dava aile mahkemesinde açılır.
- Anne veya baba, çocuğun yakınları, okul veya sağlık kurumları gibi durumu bilenler mahkemeye ya da savcılığa bildirimde bulunabilir. Mahkeme çocuğun korunmasına ilişkin önlemleri kendiliğinden de alabilir.
- Dilekçede ihmal veya istismar olaylarını somut olarak anlat.
- Hastane raporları, okul kayıtları, karakol kayıtları ve tanıklar gibi delilleri bildir.
- Mahkeme genellikle sosyal inceleme raporu aldırır; çocuk yeterli olgunluktaysa onu da dinler.
Acil durumlarda, çocuk tehlike altındaysa hemen 112'yi arayabilir veya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının il müdürlüğüne başvurabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuğun ihmal veya istismar edildiğini gösteren olayları kaydet.
- Hastane, okul ve karakol kayıtlarını topla.
- Önce daha hafif önlemlerin yetip yetmeyeceğini değerlendir.
- Aile mahkemesine velayetin kaldırılması için başvur.
- Çocuğa bakabilecek uygun bir yakını vasi olarak öner.
- Acil tehlikede 112'yi ara ve sosyal hizmetlere bildir.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 348: Çocuğun korunmasına ilişkin diğer önlemlerden sonuç alınamaz veya yetersiz olacağı önceden anlaşılırsa hakim; ana ve babanın deneyimsizliği, hastalığı, başka yerde bulunması veya benzeri sebeplerle velayet görevini gereği gibi yerine getirememesi ya da çocuğa yeterli ilgiyi göstermemesi veya yükümlülüklerini ağır biçimde savsaklaması hallerinde velayetin kaldırılmasına karar verir; velayet her ikisinden kaldırılırsa çocuğa vasi atanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 349: Velayete sahip ana veya babanın yeniden evlenmesi velayetin kaldırılmasını gerektirmez; çocuğun menfaati gerektirdiğinde velayet sahibi değiştirilebilir veya velayet kaldırılarak vasi atanabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 350: Velayetin kaldırılması halinde ana ve babanın çocuklarının bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülükleri devam eder; ana baba ve çocuğun ödeme gücü yoksa bu giderler Devletçe karşılanır.
- 4721 sayılı Kanun m. 351: Durumun değişmesi halinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemler yeni koşullara uydurulur; velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hakim re'sen veya ana ya da babanın istemi üzerine velayeti geri verir.
En çok sorulan sorular
Velayet anne babadan alınabilir mi?
Evet. Anne baba velayet görevini yerine getiremiyorsa veya çocuğu ağır biçimde ihmal ediyorsa, diğer önlemler yetersiz kalırsa hakim velayeti kaldırır.
Velayetin kaldırılması ile değiştirilmesi arasındaki fark nedir?
Değiştirmede velayet bir ebeveynden diğerine geçer. Kaldırmada velayet anne babadan biri veya her ikisinden alınır; her ikisinden alınırsa çocuğa vasi atanır.
Velayeti kaldırılan ebeveyn nafaka öder mi?
Evet. Çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılama yükümlülüğü devam eder.
Büyükanne velayet alabilir mi?
Velayet yalnızca anne ve babaya aittir. Ancak velayet her ikisinden kaldırılırsa büyükanne gibi bir yakın çocuğa vasi olarak atanabilir.
Velayet tekrar geri alınabilir mi?
Evet. Velayetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkarsa hakim velayeti geri verebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.