Vücut Muayenesi ve Kan Alma: Polis Zorla Dna Örneği Alabilir mi?
Bir kavga sonrası karakola götürüldün ve polis "DNA karşılaştırması için tükürük örneği alacağız" dedi. "Kabul etmek zorunda mıyım? Savcı karar vermeden benden kan veya saç alınabilir mi?" diye soruyorsun. Ya da kızın bir suçun mağduru oldu ve ondan muayene yapılması istendi; "Rızası olmadan muayene edilebilir mi?" diye endişeleniyorsun. Bu rehberde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki beden muayenesi ve vücuttan örnek alma kurallarını anlatıyoruz.
Hangi işlemler bu kurallara tabi?
Bu rehber şu işlemleri kapsar:
- İç beden muayenesi, yani vücudun iç kısımlarının muayenesi; cinsel organlar veya anüs bölgesinde yapılan muayene de iç beden muayenesi sayılır
- Vücuttan kan veya benzeri biyolojik örnek alınması
- Saç, tükürük, tırnak gibi örneklerin alınması
Şüpheli veya sanıktan örnek alma
Bir suça ilişkin delil elde etmek için şüpheli veya sanık üzerinde iç beden muayenesi yapılmasına veya vücudundan örnek alınmasına şu merciler karar verebilir:
- Cumhuriyet savcısının veya mağdurun istemiyle ya da kendiliğinden hâkim veya mahkeme
- Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı
Polis kendi başına bu kararı veremez.
Savcının verdiği karar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur ve hâkim kararını yirmi dört saat içinde verir. Onaylanmayan kararlar hükümsüz kalır ve elde edilen deliller kullanılamaz.
Önemli sınırlar
- Müdahalenin kişinin sağlığına zarar verme tehlikesi bulunmamalıdır.
- İç beden muayenesi ve kan veya benzeri biyolojik örnek alma işlemleri yalnızca hekim veya başka bir sağlık mesleği mensubu tarafından yapılabilir.
- Üst sınırı iki yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda iç beden muayenesi yapılamaz ve vücuttan kan, saç, tükürük, tırnak gibi örnekler alınamaz.
Yani basit bir suçta senden zorla DNA örneği alınması kanuna aykırıdır.
Alkol muayenesi
Trafikte alkol muayenesi ve kan örneği alınması gibi özel kanunlardaki hükümler bu kuralların dışındadır. Trafik denetiminde alkol ölçümü kendi kurallarına tabidir. Bunun için Hakkını Sor'daki alkollü araç kullanmanın cezası ve ehliyetin geri alınması rehberine bakabilirsin.
Mağdurdan örnek alma
Delil elde etmek amacıyla mağdurun vücudunda dış veya iç beden muayenesi yapılmasına veya vücudundan örnek alınmasına:
- Sağlığını tehlikeye düşürmemek ve cerrahi müdahalede bulunmamak koşuluyla,
- Savcının istemiyle veya kendiliğinden hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca varsa savcı
karar verebilir. Savcının kararı yine yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur.
Mağdurun rızası varsa bu işlemler için ayrıca karar alınmasına gerek yoktur.
Mağdurun çekinme hakkı
Tanıklıktan çekinme sebepleri bulunan kişiler, yani şüpheli veya sanığın eşi, nişanlısı, üstsoy ve altsoyu ile yakın akrabaları, muayeneden veya vücuttan örnek alınmasından kaçınabilir.
Çocuk veya akıl hastası için bu konuda kanuni temsilcisi karar verir; çocuk bunun anlamını kavrayabilecek durumdaysa onun görüşü de alınır. Kanuni temsilci aynı zamanda şüpheli veya sanıksa, örneğin çocuğa karşı suçu babası işlediyse, karar hâkim tarafından verilir.
Soy bağı araştırması
Çocuğun soy bağının araştırılması gerekiyorsa, örneğin bir suçta çocuğun babasının kim olduğunun belirlenmesi için, mutlaka hâkim veya mahkeme kararı alınması gerekir.
İtiraz
Hâkim veya mahkemenin bu konudaki kararlarına itiraz edilebilir.
Kısaca yapılacaklar
- Örnek alınmadan önce hangi merciin karar verdiğini sor ve kararı görmek iste.
- Savcı kararıyla örnek alındıysa, yirmi dört saat içinde hâkim onayı alınıp alınmadığını avukatınla takip et.
- Suçun üst sınırının iki yıldan az olup olmadığını kontrol et; öyleyse örnek alınamaz.
- İşlemin hekim veya sağlık personeli tarafından yapıldığından emin ol.
- Mağdursan rızan olmadan işlem yapılmasının hâkim kararına bağlı olduğunu bil.
- Hukuka aykırı karara karşı itiraz et ve bu şekilde elde edilen delilin kullanılmamasını iste.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 75: Şüpheli veya sanıkta iç beden muayenesi ve vücuttan örnek alınmasına hâkim veya mahkeme, gecikmesinde sakınca varsa savcı karar verir; savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur, onaylanmayan kararla elde edilen deliller kullanılamaz; sağlığa zarar tehlikesi olmamalı ve işlem hekim veya sağlık mesleği mensubunca yapılmalıdır; üst sınırı iki yıldan az hapis cezası gerektiren suçlarda bu işlemler yapılamaz; kararlara itiraz edilebilir; özel kanunlardaki alkol muayenesi hükümleri saklıdır.
- 5271 sayılı Kanun m. 76: Mağdurda muayene ve örnek alma, sağlığı tehlikeye düşürmemek ve cerrahi müdahalede bulunmamak koşuluyla hâkim, gecikmesinde sakınca varsa savcı kararıyla yapılır; mağdurun rızası varsa karar gerekmez; soy bağı araştırması için karar şarttır; tanıklıktan çekinme sebebi olanlar muayeneden kaçınabilir, çocuk ve akıl hastası için kanuni temsilci karar verir.
En çok sorulan sorular
Polis benden zorla DNA örneği alabilir mi?
Polis kendi başına alamaz. Hâkim kararı, gecikmesinde sakınca varsa savcı kararı gerekir.
Hangi suçlarda örnek alınamaz?
Üst sınırı iki yıldan az hapis cezasını gerektiren suçlarda.
Savcı kararıyla alınan örnek her zaman delil olur mu?
Hayır. Savcının kararı yirmi dört saat içinde hâkim tarafından onaylanmazsa elde edilen deliller kullanılamaz.
Mağdurun rızası olmadan muayene yapılabilir mi?
Hâkim, gecikmesinde sakınca varsa savcı kararıyla yapılabilir; ancak sağlığı tehlikeye düşürülemez ve cerrahi müdahale yapılamaz.
Bu kararlara itiraz edilebilir mi?
Evet. Hâkim veya mahkeme kararlarına itiraz edilebilir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.