Yabancılar İçin Çalışma İzni: Nasıl Alınır, Kaç Yıl Geçerli, İzinsiz Çalışmanın Cezası
Türkiye'de bir şirket sana iş teklif etti ya da yabancı bir çalışanı işe almak istiyorsun. "Çalışma izni nasıl alınır, kim başvurur, kaç yıl geçerli olur?" diye merak ediyorsun. Türkiye'de yabancıların çalışması Uluslararası İşgücü Kanunu ile düzenlenir. Bu rehberde çalışma izni başvurusunu, sürelerini ve izinsiz çalışmanın sonuçlarını anlatıyoruz.
Yabancılar Türkiye'de izinsiz çalışabilir mi?
Hayır. Yabancıların Türkiye'de çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni alması gerekir. Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen ve geçerlilik süresi boyunca yabancıya Türkiye'de çalışma hakkı tanıyan resmi bir belgedir.
Çalışma izni ikamet izni yerine geçer
Geçerli bir çalışma izni, ikamet izni sayılır. Yani çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez.
Çalışma izni başvurusu nereye yapılır?
- Yabancı Türkiye'deyse, başvuru doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na yapılır.
- Yabancı yurt dışındaysa, vatandaşı olduğu ya da yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türk büyükelçiliği veya başkonsolosluğuna başvurur. Başvuru buradan Bakanlığa iletilir.
Başvurular yetkili aracı kurumlar tarafından da yapılabilir. Uygulamada başvurular genellikle işveren tarafından elektronik ortamda yapılır.
Eksik belge varsa
Başvuruda eksik bilgi ya da belge varsa, değerlendirme eksikler tamamlanana kadar ertelenir. Bu süre, belgelenmiş bir mücbir sebep olmadıkça otuz günü geçemez. Süre sonunda eksikler tamamlanmazsa başvuru reddedilir.
Çalışma izni kaç yıl geçerli?
İlk başvuru
İlk başvuruda, iş sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla, belirli bir işyerinde ya da aynı işkolundaki işyerlerinde belirli bir işte çalışmak üzere en çok bir yıl geçerli çalışma izni verilir.
Uzatma
- Aynı işveren için ilk uzatmada en çok iki yıl,
- Sonraki uzatmalarda en çok üç yıl
süreyle çalışma izni verilir. Farklı bir işveren yanında çalışmak için yapılan başvurular ise ilk başvuru gibi değerlendirilir.
Uzatma başvurusu ne zaman yapılır?
Uzatma başvurusu, çalışma izninin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her halde izin süresi dolmadan yapılmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir. Bu yüzden bitiş tarihini mutlaka takip etmelisin.
Süresiz çalışma izni
Türkiye'de uzun dönem ikamet izni olan ya da en az sekiz yıl yasal çalışma izniyle çalışmış yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak bu şartları taşımak izin verilmesini garanti etmez. Süresiz çalışma izni olan yabancı, uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklardan ve kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır.
Turkuaz Kart
Eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilime ve teknolojiye katkısı ya da yatırımı ülke ekonomisine katkı sağlayacak nitelikteki yabancılara Turkuaz Kart verilebilir. Turkuaz Kart ilk üç yıl geçiş süresiyle verilir. Geçiş süresinin bitmesine yüz seksen gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan başvurulursa geçiş süresi kaydı kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart verilir. Turkuaz Kart sahibinin eşine ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına da Turkuaz Kart sahibinin yakını olduğunu gösteren belge verilir.
Başvuru hangi durumlarda reddedilir?
Çalışma izni başvurusu şu durumlarda reddedilebilir:
- Uluslararası işgücü politikasına uygun değilse,
- Sahte ya da yanıltıcı belgelerle yapılmışsa,
- Yabancı çalıştırma gerekçesi yeterli görülmezse,
- Kanunlarla Türk vatandaşlarına ayrılmış bir iş ya da meslek içinse,
- Yabancı gerekli nitelik ve uzmanlığa sahip değilse,
- Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterleri karşılanmıyorsa,
- Kamu düzeni, güvenlik veya sağlık açısından sakınca görülüyorsa.
Kimler için kolaylık tanınır?
Kanun, bazı yabancılar için başvuru şartlarında istisnalar tanınabileceğini öngörür. Bunlar arasında:
- Nitelikli işgücü ve nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilenler,
- Türkiye'de belirli bir projede çalışanlar,
- Türk soylu olduğu bildirilenler,
- KKTC ve Avrupa Birliği vatandaşları,
- Uluslararası koruma başvurusu sahipleri, şartlı mülteciler ve geçici koruma sağlananlar,
- Bir Türk vatandaşıyla evli olup eşiyle Türkiye'de evlilik birliği içinde yaşayanlar,
- Uluslararası alanda başarılı bilim, kültür, sanat ve spor insanları
sayılabilir.
İzinsiz çalışmanın cezası
Yabancıya ve işverene para cezası
Çalışma izni olmadan çalışan yabancıya ve onu çalıştıran işverene ayrı ayrı idari para cezası verilir. İşverene verilen ceza, çalıştırdığı her yabancı için ayrı ayrı uygulanır. İhlal tekrarlanırsa cezalar bir kat artırılır. Bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için güncel tutarı Bakanlıktan öğrenebilirsin.
Sınır dışı etme
Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığı'na bildirilir.
İşverenin ek yükümlülüğü
İzinsiz yabancı çalıştıran işveren, yabancının ve varsa eş ve çocuklarının konaklama giderlerini, ülkelerine dönüş masraflarını ve gerektiğinde sağlık harcamalarını karşılamak zorundadır.
Kısaca yapılacaklar
- Çalışmaya başlamadan önce çalışma izni al.
- İşverenle birlikte başvuru belgelerini eksiksiz hazırla.
- İzin bitiş tarihini takip et; uzatma başvurusunu son altmış gün içinde ve süre dolmadan yap.
- İşveren değiştireceksen yeni bir çalışma izni başvurusu gerektiğini unutma.
- Sekiz yıl yasal çalışmanın ardından süresiz çalışma iznine başvurmayı değerlendir.
Dayanak mevzuat
- 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m. 7: Başvuru yurt içinde Bakanlığa, yurt dışında büyükelçilik veya başkonsolosluğa yapılır; uzatma başvurusu izin bitmeden altmış gün içinde yapılır, süre geçtikten sonra yapılan başvuru reddedilir; eksik belge için erteleme otuz günü geçemez.
- 6735 sayılı Kanun m. 9: Politikaya uygun olmayan, sahte belgeyle yapılan, gerekçesi yetersiz olan veya Türk vatandaşlarına ayrılmış meslekler için yapılan başvurular reddedilir.
- 6735 sayılı Kanun m. 10: İlk başvuruda en çok bir yıl, ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıl çalışma izni verilir; uzun dönem ikamet izni veya en az sekiz yıl yasal çalışma izni olanlar süresiz çalışma iznine başvurabilir.
- 6735 sayılı Kanun m. 11: Nitelikli yabancılara ilk üç yılı geçiş süresi olan Turkuaz Kart verilir.
- 6735 sayılı Kanun m. 16: Nitelikli işgücü, yatırımcı, KKTC ve AB vatandaşları, Türk vatandaşıyla evli olanlar ve uluslararası koruma kapsamındakiler gibi yabancılara istisnalar tanınabilir.
- 6735 sayılı Kanun m. 23: İzinsiz çalışan yabancıya ve çalıştıran işverene idari para cezası verilir, tekrarda ceza bir kat artırılır; izinsiz çalışan yabancı sınır dışı edilmek üzere bildirilir; işveren dönüş ve konaklama masraflarını karşılar.
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 27: Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır.
En çok sorulan sorular
Çalışma izni başvurusunu kim yapar?
Uygulamada başvurular çoğunlukla işveren tarafından elektronik ortamda yapılır. Yabancı yurt dışındaysa, büyükelçilik veya başkonsolosluk aracılığıyla da başvuru yapılabilir.
Çalışma iznim varken işverenimi değiştirebilir miyim?
Çalışma izni kural olarak belirli bir işyerinde belirli bir iş için verilir. Farklı bir işverenin yanında çalışmak istiyorsan, yeni işveren adına yeni bir çalışma izni başvurusu yapılması gerekir.
Türk vatandaşıyla evliyim, çalışma izni almam gerekir mi?
Evet, kural olarak çalışma izni almalısın. Ancak Türk vatandaşıyla evli ve eşiyle Türkiye'de evlilik birliği içinde yaşayan yabancılara başvuru şartlarında bazı istisnalar tanınabilir.
İkamet iznim var, çalışabilir miyim?
İkamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Çalışmak için ayrıca çalışma izni alman gerekir. Ancak geçerli bir çalışma izni, ikamet izni yerine geçer.
Çalışma iznim bitti, uzatmayı unuttum, ne olur?
Uzatma başvurusunun izin süresi dolmadan yapılması gerekir. Süre dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları reddedilir. Bu durumda yeni bir çalışma izni başvurusu yapılması gerekir. Bu süre içinde izinsiz çalışırsan para cezası ve sınır dışı edilme riskiyle karşılaşabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.