Yabancılar İçin İkamet İzni: Çeşitleri, Şartları ve Başvuru Süreci
Türkiye'ye taşınmayı düşünüyorsun ya da zaten buradasın ama vize süren dolmak üzere. Belki de Türk vatandaşı biriyle evlisin ve eşinin Türkiye'de yasal olarak kalabilmesini istiyorsun. "İkamet izni nasıl alınır, hangi türleri var, ne kadar süreyle verilir?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde yabancıların Türkiye'de ikamet izni almasının şartlarını ve sürecini anlatıyoruz.
İkamet izni kimler için zorunlu?
Türkiye'de vizenin ya da vize muafiyetinin tanıdığı süreden fazla veya doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Verilen ikamet izni altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder.
İkamet izninden muaf olanlar
Doksan güne kadar vizeyle ya da vizesiz gelenler, vize veya muafiyet süresi boyunca ikamet izni almak zorunda değildir. Ayrıca diplomatlar ve bazı uluslararası kuruluş çalışanları gibi kanunda sayılan kişiler de muaftır.
İkamet izni çeşitleri
Kanunda altı tür ikamet izni vardır:
- Kısa dönem ikamet izni
- Aile ikamet izni
- Öğrenci ikamet izni
- Uzun dönem ikamet izni
- İnsani ikamet izni
- İnsan ticareti mağduru ikamet izni
En çok başvurulan türleri aşağıda anlatıyoruz.
Kısa dönem ikamet izni
Kimler alabilir?
Kısa dönem ikamet izni şu durumdaki yabancılara verilebilir:
- Bilimsel araştırma için gelenler,
- Türkiye'de taşınmazı olanlar,
- Ticari bağlantı kuracak ya da iş kuracak olanlar,
- Hizmet içi eğitim programlarına katılacaklar,
- Öğrenci değişim programları gibi anlaşmalar çerçevesinde eğitim için gelenler,
- Turizm amacıyla kalacaklar,
- Kamu sağlığını tehdit eden bir hastalığı olmamak şartıyla tedavi görecekler,
- Mahkeme ya da idari makamların talebiyle Türkiye'de kalması gerekenler,
- Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçenler,
- Türkçe öğrenme kurslarına katılacaklar,
- Kamu kurumları aracılığıyla eğitim, araştırma, staj veya kursa katılacaklar,
- Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayıp mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvuranlar,
- Türkiye'de çalışmadan belirli tutarda yatırım yapacaklar ve aileleri,
- Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşları.
Süresi
Kısa dönem ikamet izni her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilir. Yatırım yapanlar ve KKTC vatandaşları için bu süre en fazla beş yıldır. Türkçe kursu için verilen izin en fazla iki kez, mezuniyet sonrası verilen izin ise bir defaya mahsus en fazla bir yıl süreyle verilir.
Taşınmaz yoluyla ikamet izni
Taşınmaz sahibi olarak ikamet izni alabilmek için taşınmazın niteliği ve değeri İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenir. Bu şartlar zaman zaman değiştiği için başvurmadan önce güncel kuralları kontrol etmelisin.
Şartlar
- İkamet izni gerekçeni belgelerle göstermek,
- Türkiye'ye giriş yasağı gibi bir engel bulunmamak,
- Sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma koşullarına sahip olmak,
- İstenirse kendi ülkenden adli sicil kaydı sunmak,
- Türkiye'de kalacağın adresi bildirmek.
Aile ikamet izni
Kimler alabilir?
Türk vatandaşlarının ve ikamet iznine sahip yabancıların:
- Yabancı eşine,
- Kendisinin ya da eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna,
- Kendisinin ya da eşinin bağımlı yabancı çocuğuna
aile ikamet izni verilebilir.
Süresi
Aile ikamet izni her defasında en fazla üç yıllık sürelerle verilir. Ancak bu süre, aileyi destekleyen kişinin kendi ikamet izni süresini aşamaz.
Destekleyicide aranan şartlar
Aileyi destekleyen kişide, yani Türkiye'deki eşte veya ebeveynde şu şartlar aranır:
- Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki kişi başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık geliri olmak,
- Ailenin büyüklüğüne uygun barınma koşullarına ve tüm aile bireylerini kapsayan sağlık sigortasına sahip olmak,
- Son beş yılda aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymemiş olmak,
- Türkiye'de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak.
Çocukların eğitimi
Aile ikamet izni, çocuklara on sekiz yaşına kadar öğrenci ikamet izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar.
Boşanma halinde
Türk vatandaşıyla evli olan yabancı boşanırsa, en az üç yıl aile ikamet izniyle Türkiye'de kalmış olması şartıyla kısa dönem ikamet izni alabilir.
Uzun dönem ikamet izni
Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olan yabancılara süresiz ikamet izni verilebilir. Bunun için şu şartlar da aranır:
- Son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak,
- Kendisinin ve ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli geliri olmak,
- Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak,
- Kamu düzeni ve güvenliği açısından tehdit oluşturmamak.
Başvuru nasıl yapılır?
Nereye başvurulur?
İkamet izni başvurusu kural olarak vatandaşı olduğun ya da yasal olarak bulunduğun ülkedeki Türk konsolosluğuna yapılır. Türkiye'de bulunan yabancılar ise kanunda belirtilen hallerde valiliklere (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) başvurabilir. Başvurular genellikle Göç İdaresi'nin internet sitesi üzerinden randevu alınarak yapılır.
Pasaport süresi
Başvuracağın ikamet izni süresinden en az altmış gün daha uzun süreli bir pasaportun ya da pasaport yerine geçen belgen olmalı.
Ne kadar sürede sonuçlanır?
Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge varsa, eksikler tamamlanana kadar değerlendirme ertelenebilir.
Başvurun reddedilirse
Ret kararı sana tebliğ edilir. Bu karara karşı idare mahkemesinde dava açabilirsin. Dava açma süresini kaçırmamak için kararın tebliğ tarihini not al.
Kısaca yapılacaklar
- Vize ya da vize muafiyeti süren dolmadan ikamet izni başvurunu yap.
- Hangi tür ikamet izni için başvuracağını belirle.
- Pasaportunun, isteyeceğin izin süresinden en az altmış gün daha uzun geçerli olduğundan emin ol.
- Sağlık sigortası, kira sözleşmesi ve gelir belgelerini hazırla.
- İzin aldıktan sonra altı ay içinde kullanmaya başla.
- Ret kararı alırsan süresi içinde idare mahkemesine başvur.
Dayanak mevzuat
- 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 19: Vizenin veya muafiyetin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur; izin altı ay içinde kullanılmazsa geçerliliğini kaybeder.
- 6458 sayılı Kanun m. 21: Başvuru kural olarak konsolosluğa yapılır; pasaportun istenen izin süresinden altmış gün uzun olması gerekir; başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır.
- 6458 sayılı Kanun m. 22: Uzun dönem, öğrenci ve aile izninden kısa döneme geçiş gibi kanunda sayılan hallerde başvuru istisnai olarak valiliklere de yapılabilir.
- 6458 sayılı Kanun m. 27: Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır.
- 6458 sayılı Kanun m. 30: İkamet izni çeşitleri kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izinleridir.
- 6458 sayılı Kanun m. 31-32: Kısa dönem ikamet izni sayılan gerekçelerle her defasında en fazla iki yıl, yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için en fazla beş yıl verilir; barınma ve adres gibi şartlar aranır.
- 6458 sayılı Kanun m. 34-35: Türk vatandaşlarının ve ikamet izinli yabancıların eş ve çocuklarına her defasında en fazla üç yıl aile ikamet izni verilebilir; destekleyicide gelir, barınma, sağlık sigortası ve en az bir yıllık ikamet şartları aranır.
- 6458 sayılı Kanun m. 42-43: Kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan ve sosyal yardım almama, gelir, sağlık sigortası şartlarını taşıyan yabancılara uzun dönem ikamet izni verilir.
En çok sorulan sorular
Türk vatandaşıyla evliyim, eşim nasıl ikamet izni alır?
Yabancı eşin aile ikamet izni için başvurabilir. Bu izin her defasında en fazla üç yıl süreyle verilir. Destekleyici olarak senin gelir, barınma ve sağlık sigortası gibi şartları sağlaman gerekir.
Türkiye'den ev aldım, ikamet izni alabilir miyim?
Evet. Türkiye'de taşınmazı olan yabancılar kısa dönem ikamet izni alabilir. Ancak taşınmazın niteliği ve değerine ilişkin şartlar İçişleri Bakanlığı tarafından belirlenir; başvurmadan önce güncel şartları kontrol etmelisin.
İkamet izni başvurusu ne kadar sürede sonuçlanır?
Kanuna göre başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Eksik belge varsa süre uzayabilir.
İkamet izniyle Türkiye'de çalışabilir miyim?
İkamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Türkiye'de çalışmak için ayrıca çalışma izni alman gerekir. Geçerli çalışma izni, ikamet izni yerine de geçer.
Kaç yıl sonra süresiz ikamet izni alabilirim?
Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olman ve diğer şartları taşıman halinde uzun dönem (süresiz) ikamet izni alabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.