Yaralıya Yardım Etmemek Suç mu? Yardım veya Bildirim Yükümlülüğü ve Cezası
Yolda yerde yatan birini gördün ama geçip gittin, bir kazaya tanık oldun ve "başkası arar" diye düşündün ya da yaşlı bir komşunun günlerdir kapısını açmadığını fark edip kimseye haber vermedin. Sonradan bu kişinin ağır zarar gördüğünü öğrendin ve "Yardım etmemek suç mu?" diye merak ediyorsun. Bu rehberde Türk Ceza Kanunu'na göre yardım veya bildirim yükümlülüğünü, kapsamını ve cezasını anlatıyoruz.
Kanun herkese yardım veya bildirim yükümlülüğü yükler
Yaşı, hastalığı, yaralanması ya da başka bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan birini gördüğünde, hal ve koşulların elverdiği ölçüde ona yardım etmen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmen gerekir.
Bu yükümlülük herkes içindir. Kişiyle akraba, komşu ya da tanıdık olman gerekmez. Yoldan geçen biri olsan bile bu sorumluluk sende de vardır.
Kendini idare edemeyecek durumdaki kişi kimdir?
Örneğin:
- Trafik kazasında yaralanıp yolda kalan kişi
- Sokakta bayılmış, kriz geçiren ya da ağır sarhoş halde tehlikede olan kişi
- Suda boğulmak üzere olan kişi
- Evinde düşüp kalkamayan yaşlı veya hasta kişi
- Kimsesiz kalmış, kaybolmuş küçük çocuk
Yardım etmek zorunda mısın, haber vermek yeterli mi?
Kanun iki seçenek sunar: ya yardım edersin ya da durumu derhal yetkili makamlara bildirirsin. Çoğu durumda 112 Acil Çağrı Merkezi'ni aramak bu yükümlülüğü yerine getirmek için yeterlidir.
"Hal ve koşulların elverdiği ölçüde" ifadesi önemlidir:
- Kendi hayatını tehlikeye atman beklenmez. Yüzme bilmiyorsan suya atlaman gerekmez; yardım çağırman yeterlidir.
- Tıbbi bilgin yoksa ilk yardım yapmaya zorlanamazsın; ancak yaralıyı kendi haline bırakmadan yardım çağırmalısın.
- Yardım edebilecek durumdaysan ve bu seni tehlikeye sokmuyorsa basit bir yardımdan kaçınmak, örneğin yaralıyı yoldaki tehlikeden uzaklaştırmamak, sorumluluk doğurabilir.
Cezası ne?
- Yardım etmeyen ya da durumu bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
- Yardım veya bildirimde bulunulmaması nedeniyle kişi ölürse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir.
Bu cezalar, kişiye zarar veren olaya karışmamış biri içindir. Zararı sen verdiysen, örneğin kazayı sen yaptıysan, ayrıca yaralama veya öldürme suçlarından da sorumlu olursun.
Kazaya karışan sürücünün yükümlülükleri daha ağırdır
Trafik kazasına karışan sürücü, hemen durmak, gerekli güvenlik önlemlerini almak, kazayı yetkili görevlilere bildirmek ve onlar gelene kadar ya da izin vermeden olay yerinden ayrılmamak zorundadır. Ölümlü veya yaralanmalı kazada zabıtanın izni olmadan zaruret dışında olay yerinden ayrılan sürücüye hapis cezası verilir ve ehliyeti geri alınır. Bu konu için Hakkını Sor'daki kaza yapıp kaçma rehberine bakabilirsin.
Bakmakla yükümlü olduğun birini terk edersen
Yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyen ve senin koruma ve gözetim yükümlülüğün altında olan birini, örneğin küçük çocuğunu veya bakımını üstlendiğin yaşlı anne ya da babanı, kendi haline bırakırsan bu daha ağır cezası olan terk suçunu oluşturur. Mağdur bu nedenle hastalanır, yaralanır veya ölürse ceza daha da ağırlaşır. Yaşlı anne babanın bakımıyla ilgili yükümlülükler için Hakkını Sor'daki yaşlı anne babaya bakmamak rehberine bakabilirsin.
Yardım ederken zarar verirsem sorumlu olur muyum?
İyi niyetle ve makul biçimde yardım eden kişinin, bu sırada istemeden yol açtığı küçük zararlardan dolayı cezalandırılması kural olarak beklenmez. Yine de bilmediğin tıbbi müdahalelerden kaçın ve 112'nin telefonda verdiği talimatlara uy. Ağır yaralıyı, ek tehlike yoksa yerinden oynatma.
Kısaca yapılacaklar
- Kendini idare edemeyecek durumdaki birini gördüğünde 112'yi hemen ara.
- Kendini tehlikeye atmadan yapabileceğin basit yardımları yap.
- Yaralıyı ek tehlikeden, örneğin trafikten, uzaklaştır ama gereksiz yere hareket ettirme.
- 112 görevlilerinin talimatlarına uy ve yardım gelene kadar kişinin yanında kal.
- Kazaya karışan sürücüysen olay yerinden ayrılma ve kazayı bildir.
- Bakımını üstlendiğin kişileri kendi haline bırakma.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 98: Kendini idare edemeyecek durumdaki kimseye hal ve koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyen kişi bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla, kişi ölürse bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 97: Koruma ve gözetim yükümlülüğü altındaki, kendini idare edemeyecek kişiyi kendi haline terk eden üç aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır; mağdur hastalanır, yaralanır veya ölürse ceza ağırlaşır.
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m. 81: Kazaya karışan sürücü durmak, tedbir almak, kazayı bildirmek ve izin almadan olay yerinden ayrılmamakla yükümlüdür; ölümlü veya yaralanmalı kazada izinsiz ayrılan sürücüye bir yıldan üç yıla kadar hapis verilir ve ehliyeti iki yıl geri alınır.
En çok sorulan sorular
Yaralıya yardım etmemek suç mu?
Evet. Kendini idare edemeyecek durumdaki birine imkanın olduğu ölçüde yardım etmemek veya durumu bildirmemek suçtur.
112'yi aramak yeterli mi?
Çoğu durumda evet. Kanun yardım etmeyi veya derhal bildirimde bulunmayı yeterli sayar.
Yardım etmemenin cezası ne kadar?
Bir yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır. Kişi bu nedenle ölürse bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir.
Kendimi tehlikeye atarak yardım etmek zorunda mıyım?
Hayır. Yükümlülük hal ve koşulların elverdiği ölçüdedir; kendini tehlikeye atman beklenmez, yardım çağırman yeterlidir.
Kazayı başkası yaptıysa ben de sorumlu muyum?
Kazaya karışmamış olsan bile yaralıyı görüp yardım çağırmazsan yardım etmeme suçundan sorumlu olabilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.