“Yarın Zam Geliyor” Yalanıyla Fiyat Artırmak Suç mu? Fiyatları Etkileme Suçu
Bir sabah WhatsApp gruplarında "Yarın ekmeğe, şekere ve yağa büyük zam geliyor, stok yapın" mesajı dolaşmaya başladı; marketlerde raflar boşaldı ve fiyatlar bir anda yükseldi. Sonra mesajın tamamen uydurma olduğu, birilerinin elindeki malı pahalıya satmak için bu haberi yaydığı anlaşıldı. "Fiyatları yükseltmek için yalan haber yaymak suç mu?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde fiyatları etkileme suçunu ve yapabileceklerini anlatıyoruz.
Suç nasıl oluşur?
İşçi ücretlerinin veya besin ya da malların değerinin artması veya azalması sonucunu doğurabilecek şekilde ve bu amaçla:
- Yalan haber veya söylenti yayan,
- Başka hileli yollara başvuran,
kişi fiyatları etkileme suçunu işler. Örneğin:
- Elindeki malı pahalıya satmak için "yakında stoklar tükenecek" diye uydurma haber yaymak,
- Bir ürünün sağlığa zararlı olduğu yalanını yayarak rakip ürünün fiyatını düşürmek,
- Sahte talep yaratmak için düzmece siparişler ve ilanlarla piyasayı yanıltmak,
- İşçi ücretlerini düşürmek amacıyla gerçeğe aykırı bilgiler yaymak.
Suçun oluşması için yalan haberin fiyatları etkilemeye elverişli olması ve bu amaçla yayılması yeterlidir. Fiyatların gerçekten değişmesi şart değildir.
Cezası nedir?
Bu suçun cezası bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Cezalar 2022 yılında artırıldı.
- Yalan haber veya hile sonucunda fiyatlar veya ücretler gerçekten artar ya da azalırsa ceza yarı oranında artırılır.
- Fail ruhsatlı bir simsar veya borsa tellalıysa ceza ayrıca yarı oranında artırılır.
Suç şikayete bağlı değildir; savcılık öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Fahiş fiyat ve stokçuluk ayrı konulardır
Bir satıcının yalan haber yaymadan, sadece ürününü çok yüksek fiyattan satması veya malı satmayıp depoda bekletmesi bu suçu oluşturmaz. Bu tür davranışlar ayrı kurallara göre idari yaptırımlarla denetlenir ve Ticaret Bakanlığına şikayet edilebilir.
Satıcının ürünü satmaktan haklı bir neden olmadan kaçınması ise tüketici hukuku bakımından ayrıca değerlendirilir. Bunun için Hakkını Sor'daki satıştan kaçınma rehberine bakabilirsin.
Panik yaratmak amacıyla genel sağlık veya kamu düzeniyle ilgili yalan bilgi yaymak da ayrı bir suç oluşturabilir. Bunun için Hakkını Sor'daki halkı yanıltıcı bilgiyi yayma rehberine bakabilirsin.
Böyle bir haber görürsen
- Haberin kaynağını kontrol et; resmi kurumların açıklamalarına bak.
- Mesajı başkalarına iletme.
- Mesajın ekran görüntüsünü al, ilk kimden geldiğini not et.
- Yalan haberin fiyatları etkilemek amacıyla yayıldığını düşünüyorsan savcılığa veya kolluğa ihbarda bulun.
- Fahiş fiyat veya stokçuluk şüphesini Ticaret Bakanlığının şikayet kanallarına bildir.
Kısaca yapılacaklar
- Zam ve stok haberlerinin doğruluğunu resmi kaynaklardan kontrol et.
- Doğrulanmamış mesajları iletme.
- Yalan haberin ekran görüntüsünü ve kaynağını kaydet.
- Fiyatları etkileme amaçlı yalan haber için savcılığa ihbarda bulun.
- Fahiş fiyat ve stokçuluğu Ticaret Bakanlığına şikayet et.
Dayanak mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 237/1: İşçi ücretlerinin veya besin ya da malların değerlerinin artıp eksilmesi sonucunu doğurabilecek şekilde ve bu amaçla yalan haber yayan veya hileli yollara başvuran kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 237/2-3: Fiil sonucu değerler veya ücretler artıp eksilirse ceza yarı oranında artırılır; fail ruhsatlı simsar veya borsa tellalıysa ceza ayrıca yarı oranında artırılır.
En çok sorulan sorular
Fiyatları yükseltmek için yalan haber yaymak suç mu?
Evet. Malların değerini etkileyebilecek şekilde ve bu amaçla yalan haber yayan kişiye bir yıldan üç yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir.
Fiyatlar gerçekten değişmezse de suç olur mu?
Evet. Haberin fiyatları etkilemeye elverişli olması ve bu amaçla yayılması yeterlidir. Fiyatlar gerçekten değişirse ceza yarı oranında artırılır.
Sadece pahalı satmak bu suçu oluşturur mu?
Hayır. Yalan haber veya hile olmadan yüksek fiyatla satmak bu suç değildir; fahiş fiyat ve stokçuluk ayrı kurallarla denetlenir.
Bu suç şikayete bağlı mı?
Hayır. Savcılık suçu öğrendiğinde kendiliğinden soruşturur.
Zam haberini bilmeden ilettim, ceza alır mıyım?
Bu suç için fiyatları etkileme amacıyla hareket etmek gerekir. Bilmeden ve bu amaç olmadan yapılan iletme kural olarak bu suçu oluşturmaz.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.