Yasal Faiz ve Temerrüt Faizi Nedir? Ne Zaman İşler, Oran Nasıl Belirlenir?
Bir alacağın var ve borçlu ödemeyi geciktiriyor. Ya da mahkeme kararında "yasal faiziyle birlikte" ifadesini gördün. "Yasal faiz nedir? Temerrüt faizi ne zaman işler? Sözleşmeye istediğim faizi yazabilir miyim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde yasal faiz ve temerrüt faizini anlatıyoruz.
İki farklı faiz
- Akdi faiz: Bir paranın kullanılması karşılığında ödenen faizdir. Örneğin borç para verirken anlaşılan faiz. Faiz ödeneceği kararlaştırılmış ama oranı yazılmamışsa kanuni faiz oranı uygulanır.
- Temerrüt faizi (gecikme faizi): Borçlu parayı zamanında ödemediği için, gecikilen günler için ödenen faizdir.
Mahkeme kararlarında ve icra takiplerinde en çok karşılaşılan, temerrüt faizidir. Halk arasında "yasal faiz" denildiğinde genellikle sözleşmede faiz kararlaştırılmamışsa uygulanan kanuni oran kastedilir.
Faiz oranı nasıl belirlenir?
Sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse, faizin oranı faiz borcunun doğduğu tarihte yürürlükte olan mevzuata göre belirlenir.
Kanuni faiz ve temerrüt faizi hakkındaki kanun 2026 yılında değişti. Güncel düzenlemeye göre, sözleşmede miktar belirlenmemişse faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden ödenir.
Bu oran yılın ortasında beş puan veya daha fazla değişirse, yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerli olur. Güncel oranı Merkez Bankasının internet sitesinden veya bir avukattan öğrenebilirsin.
Ticari işlerde avans faizi
Ticari işlerde, Merkez Bankasının kısa vadeli avanslar için uyguladığı faiz oranı kanuni orandan yüksekse, sözleşme olmasa bile temerrüt faizi bu avans faizi oranı üzerinden istenebilir. Bu yüzden şirketler arasındaki alacaklarda genellikle "avans faizi" istenir.
Temerrüt faizi ne zaman başlar?
Temerrüt faizi, borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler. Borçlu şu durumlarda temerrüde düşer:
- Ödeme günü belli olan borçlarda: O günün geçmesiyle. Örneğin kira bedeli her ayın beşinde ödenecekse, beşinci gün geçince.
- Ödeme günü belli olmayan borçlarda: Alacaklının ihtarıyla. Örneğin borç para verdin ama geri ödeme tarihi belirlemediysen, noterden ihtarname çekerek borçluyu temerrüde düşürürsün.
- Haksız fiillerde: Fiilin işlendiği tarihte. Örneğin trafik kazasında tazminat için faiz kaza tarihinden işler.
- İcra takibi veya dava: Takip veya dava tarihi de temerrüt tarihi olarak kabul edilebilir.
Bu yüzden alacaklıysan, ödeme günü belli değilse ihtarname çekmek faizin daha erken başlamasını sağlar. İhtarnameyi Hakkını Sor'daki ihtarname rehberinde bulabilirsin.
Sözleşmeyle faiz belirleme: Sınırlar
Taraflar sözleşmeyle faiz oranını belirleyebilir. Ancak sınırlar vardır:
- Sözleşmeyle belirlenen yıllık akdi faiz oranı, kanuni faiz oranının yüzde elli fazlasını aşamaz.
- Sözleşmeyle belirlenen yıllık temerrüt faizi oranı, kanuni faiz oranının yüzde yüz fazlasını aşamaz.
Örneğin kanuni oran yıllık yüzde 20 ise, sözleşmeyle akdi faiz en fazla yüzde 30, temerrüt faizi en fazla yüzde 40 olarak belirlenebilir. Bu oranları aşan faiz kararlaştırılsa bile mahkeme sınırı aşan kısmı uygulamaz.
Sözleşmede akdi faiz belirlenmiş ama temerrüt faizi belirlenmemişse ve akdi faiz kanuni orandan yüksekse, temerrüt faizi olarak akdi faiz oranı uygulanır.
Bankalar ve kredi kartları için ayrı kurallar vardır. Bunu Hakkını Sor'daki kredi kartı borcu rehberinde bulabilirsin.
Faizin faizi alınabilir mi?
Kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken faize faiz yürütülemez. Buna bileşik (mürekkep) faiz denir ve kural olarak yasaktır. Ticari işlerdeki istisnalar saklıdır.
Yabancı para borcunda faiz
Dolar veya euro gibi yabancı para borçlarında, sözleşmede daha yüksek faiz kararlaştırılmamışsa, devlet bankalarının o yabancı para ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.
Gecikme nedeniyle başka zararın varsa
Temerrüde düşen borçlu, kusuru olmadığını ispat edemezse, geç ödemeden doğan zararını gidermekle de yükümlüdür. Uğradığın zarar temerrüt faizini aşıyorsa, bu aşkın zararı da isteyebilirsin. Ancak bunu ispat etmen gerekir.
Kısaca yapılacaklar
- Sözleşmende faiz oranı yazıp yazmadığını kontrol et.
- Ödeme günü belli değilse borçluya noterden ihtarname çekerek temerrüde düşür.
- Dava veya icra takibinde temerrüt faizini ve başlangıç tarihini açıkça iste.
- Ticari bir alacakta avans faizi isteyip isteyemeyeceğini değerlendir.
- Sözleşmedeki faiz oranının kanuni sınırları aşıp aşmadığını kontrol et.
- Güncel oranları Merkez Bankasından veya bir avukattan öğren.
Dayanak mevzuat
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m. 1: Faiz ödenmesi gereken hallerde miktarı sözleşmeyle belirlenmemişse faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden ödenir.
- 3095 sayılı Kanun m. 2: Bir miktar paranın ödenmesinde temerrüde düşen borçlu, sözleşmeyle aksi kararlaştırılmadıkça birinci maddedeki orana göre temerrüt faizi öder; ticari işlerde Merkez Bankasının avans faizi oranı daha yüksekse bu oran istenebilir.
- 3095 sayılı Kanun m. 3: Kanuni faiz ve temerrüt faizi hesaplanırken mürekkep faiz yürütülemez.
- 3095 sayılı Kanun m. 4/a: Yabancı para borcunda, sözleşmede daha yüksek faiz kararlaştırılmamışsa devlet bankalarının o yabancı parayla açılmış bir yıl vadeli mevduata ödediği en yüksek faiz oranı uygulanır.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 88: Sözleşmede kararlaştırılmamışsa faiz oranı yürürlükteki mevzuata göre belirlenir; sözleşmeyle belirlenecek yıllık faiz oranı bu oranın yüzde elli fazlasını aşamaz.
- 6098 sayılı Kanun m. 117: Muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü belirlenmişse bu günün geçmesiyle, haksız fiilde fiilin işlendiği tarihte temerrüde düşülür.
- 6098 sayılı Kanun m. 118: Temerrüde düşen borçlu, kusuru olmadığını ispat etmedikçe borcun geç ifasından doğan zararı gidermekle yükümlüdür.
- 6098 sayılı Kanun m. 120: Sözleşmeyle kararlaştırılacak yıllık temerrüt faizi oranı, mevzuata göre belirlenen oranın yüzde yüz fazlasını aşamaz; akdi faiz daha yüksekse temerrüt faizi için akdi faiz oranı geçerli olur.
En çok sorulan sorular
Yasal faiz oranı ne kadar?
Sözleşmede oran yoksa faiz, Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden hesaplanır. Güncel oranı Merkez Bankasından öğrenebilirsin.
Temerrüt faizi ne zaman başlar?
Ödeme günü belliyse o günün geçmesiyle, belli değilse alacaklının ihtarıyla başlar. Haksız fiillerde fiilin işlendiği tarihten itibaren işler.
Borç verirken istediğim faizi yazabilir miyim?
Hayır. Sözleşmeyle belirlenen faiz kanuni oranın yüzde elli fazlasını, temerrüt faizi ise yüzde yüz fazlasını aşamaz.
Avans faizi nedir?
Merkez Bankasının kısa vadeli avanslara uyguladığı faiz oranıdır. Ticari işlerde, kanuni orandan yüksekse temerrüt faizi olarak istenebilir.
Faizin faizi istenebilir mi?
Kanuni faiz ve temerrüt faizinde faize faiz yürütülemez. Ticari işlerdeki istisnalar saklıdır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.