Yaşlı Anne Babaya Bakmamak Suç mu? Bakmayan Çocuk Miras Alır mı?
Yaşlı annen ya da baban artık kendi başına yaşayamıyor ve kardeşlerin bakımla ilgilenmiyor. Ya da sen yaşlısın ve çocukların seni yalnız bıraktı, hiç aramıyorlar, maddi destek de vermiyorlar. "Anne babaya bakmamak suç mu, çocuklar yaşlı anne babasına bakmak zorunda mı, bakmayan kardeş mirastan pay alır mı?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde yaşlı anne babaya bakım konusundaki hukuki yükümlülükleri anlatıyoruz.
Çocukların anne babaya karşı yükümlülüğü var mı?
Evet. Kanun, herkesin yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyuna, yani anne babasına ve büyükanne büyükbabasına nafaka vermekle yükümlü olduğunu söyler. Buna yardım nafakası denir.
Bu yükümlülük, anne babanın yoksulluğa düşecek durumda olmasına ve çocuğun bu yardımı yapabilecek mali güce sahip olmasına bağlıdır. Yardım nafakasının nasıl isteneceğini Hakkını Sor'daki yardım nafakası rehberinde ayrıntılı olarak bulabilirsin.
Bu rehber ise konunun ceza hukuku ve miras hukuku yönünü anlatıyor.
Anne babaya bakmamak suç mu?
Her ilgisizlik suç değildir. Anne babanı aramamak ya da ziyaret etmemek ahlaken eleştirilebilir, ancak tek başına suç oluşturmaz. Bununla birlikte kanun iki durumu ayrıca cezalandırır.
Kendini idare edemeyecek kişiyi terk
Yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumda olan ve bu nedenle koruma ve gözetim yükümlülüğü altında bulunan bir kişiyi kendi haline terk eden kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alır.
Örneğin yatağa bağımlı yaşlı babasıyla birlikte yaşayan ve ona bakan bir kişinin, onu evde yemeksiz, ilaçsız ve kimsesiz bırakıp gitmesi bu suçu oluşturabilir.
Terk nedeniyle yaşlı kişi hastalanır, yaralanır ya da ölürse ceza ağırlaşır.
Aile hukukundan doğan yükümlülüğün ihlali
Aile hukukundan doğan bakım veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi, şikayet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası alabilir.
Bu suç şikayete bağlıdır. Yani soruşturma başlaması için mağdurun şikayetçi olması gerekir.
Yardım etmeme
Yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumda olan birine, koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen ya da durumu derhal ilgili makamlara bildirmeyen kişi de cezalandırılır. Bu kural herkes için geçerlidir, yalnızca çocuklar için değil.
Bakmayan çocuk mirastan pay alır mı?
Kural olarak evet. Anne babaya bakmamış olmak, çocuğun yasal mirasçılığını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bakan ve bakmayan çocuklar, kanun gereği eşit mirasçıdır.
Ancak anne baba bu durumda bazı yollara başvurabilir:
Mirasçılıktan çıkarma
Mirasçı, mirasbırakana veya onun ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse, mirasbırakan ölüme bağlı bir tasarrufla, yani vasiyetnameyle onu mirasçılıktan çıkarabilir. Mirasçılıktan çıkarılan kişi mirastan pay alamaz ve tenkis davası da açamaz.
Çıkarma sebebinin vasiyetnamede açıkça yazılması önemlidir. Bu konuyu Hakkını Sor'daki mirasçılıktan çıkarma rehberinde bulabilirsin.
Ölünceye kadar bakma sözleşmesi
Anne baba, kendisine bakan çocuğuyla ya da başka bir kişiyle ölünceye kadar bakma sözleşmesi yapabilir. Bu sözleşmeyle bakım karşılığında bir malvarlığı devredilebilir. Ölünceye kadar bakma sözleşmesini Hakkını Sor'daki ilgili rehberde bulabilirsin.
Vasiyetname
Anne baba, saklı payları zedelememek şartıyla, mirasının tasarruf edebileceği kısmını kendisine bakan çocuğuna bırakabilir.
Kardeşler arasında bakım yükü
Bakım yükünü tek başına taşıyorsan, diğer kardeşlerinin de anne babaya karşı yükümlülüğü olduğunu bil. Anne baba ihtiyaç içindeyse, yardım nafakası davası tüm çocuklara karşı mali güçleri oranında açılabilir. Böylece bakım masrafları kardeşler arasında paylaştırılabilir.
Yardım nafakası davası, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmi veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir.
Yaşlı anne baba için devlet desteği
- Belirli şartları taşıyan yaşlılar için 65 yaş aylığı bağlanabilir.
- Ağır engelli yakınına evde bakan kişiler için evde bakım maaşı başvurusu yapılabilir.
- Bakıma muhtaç yaşlılar için huzurevi ve gündüzlü bakım hizmetlerinden yararlanılabilir. Bunun için il sosyal hizmet müdürlüğüne başvurabilirsin.
65 yaş aylığı ve evde bakım maaşını Hakkını Sor'daki ilgili rehberlerde bulabilirsin.
Yaşlı biri yalnız ve zor durumdaysa
Komşunda ya da yakınında kendine bakamayacak durumda yalnız kalmış bir yaşlı varsa, durumu 112 acil çağrı merkezine, kolluğa ya da il sosyal hizmet müdürlüğüne bildirebilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Çocuklar, yoksulluğa düşecek olan anne babalarına mali güçleri ölçüsünde yardım nafakası vermekle yükümlüdür.
- Kendini idare edemeyecek yaşlı anne babayı kendi haline terk etmek suçtur.
- Aile hukukundan doğan bakım yükümlülüğünü yerine getirmemek de şikayet üzerine cezalandırılır.
- Bakmayan çocuk kendiliğinden mirastan mahrum kalmaz; anne baba vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarabilir.
- Bakımı tek başına üstleniyorsan kardeşlerine karşı yardım nafakası yolunu değerlendir.
- Devletin yaşlılara yönelik aylık ve bakım hizmetlerini araştır.
Dayanak mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 364: Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.
- 4721 sayılı Kanun m. 365: Nafaka davası mirasçılık sırasına göre açılır; dava, nafaka alacaklısına bakmakta olan resmi veya kamuya yararlı kurumlar tarafından da açılabilir.
- 4721 sayılı Kanun m. 510: Mirasçı, mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse, mirasbırakan ölüme bağlı tasarrufla onu mirasçılıktan çıkarabilir.
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 97: Yaşı veya hastalığı nedeniyle kendini idare edemeyecek durumda olan ve koruma ve gözetim yükümlülüğü altındaki kişiyi kendi haline terk eden kişiye üç aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
- 5237 sayılı Kanun m. 98: Kendini idare edemeyecek durumdaki kimseye koşulların elverdiği ölçüde yardım etmeyen veya durumu ilgili makamlara bildirmeyen kişi cezalandırılır.
- 5237 sayılı Kanun m. 233/1: Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye şikayet üzerine üç aydan iki yıla kadar hapis cezası verilir.
En çok sorulan sorular
Anne babaya bakmamak suç mu?
Sadece aramamak ya da ziyaret etmemek tek başına suç değildir. Ancak kendini idare edemeyecek durumdaki anne babayı kendi haline terk etmek ya da aile hukukundan doğan bakım yükümlülüğünü yerine getirmemek suç oluşturabilir.
Çocuklar yaşlı anne babasına bakmak zorunda mı?
Anne baba yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecekse, çocuklar mali güçleri ölçüsünde yardım nafakası vermekle yükümlüdür. Anne baba bunun için dava açabilir.
Anne babasına bakmayan çocuk mirastan pay alır mı?
Kural olarak alır. Ancak anne baba, aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmeyen çocuğunu vasiyetnameyle mirasçılıktan çıkarabilir.
Anne babama tek başıma bakıyorum, kardeşlerimden masraf isteyebilir miyim?
Anne babanın ihtiyaç içinde olması halinde yardım nafakası davası tüm çocuklara karşı mali güçleri oranında açılabilir. Böylece masraflar kardeşler arasında paylaştırılabilir.
Yaşlı annemi huzurevine bırakmak suç mu?
Hayır. Bakımın sağlandığı bir huzurevine yerleştirmek terk anlamına gelmez. Suç, kendini idare edemeyecek kişinin kimsesiz ve bakımsız şekilde kendi haline bırakılmasıdır.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.