Yazılı İş Sözleşmesi Olmadan Çalışıyorum: Haklarım Neler?
Bir işe başladın, ama işveren sana hiçbir sözleşme imzalatmadı. Maaşın, çalışma saatlerin ve görevlerin sözlü olarak konuşuldu. Şimdi bir anlaşmazlık çıktı ve "Elimde sözleşme yok, haklarımı nasıl isteyeceğim?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde yazılı iş sözleşmesi olmadan çalışanların haklarını anlatıyoruz.
Yazılı sözleşme olmadan çalışmak geçerli mi?
Evet. Kanunda aksi belirtilmedikçe, iş sözleşmesi özel bir şekle bağlı değildir. Sözlü olarak yapılan iş sözleşmesi de geçerlidir (4857 s.K. md. 8).
Ancak süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı yapılması gerekir. Bu kurala uyulmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz, ama işçinin haklarını ispat etmesini zorlaştırabilir.
İşverenin yazılı belge verme yükümlülüğü
Yazılı sözleşme yapılmayan durumlarda işveren, en geç iki ay içinde işçiye genel ve özel çalışma koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve ücret eklerini, ödeme dönemini, süreli ise sözleşmenin süresini ve fesih koşullarını gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür (4857 s.K. md. 8).
Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen işverene idari para cezası verilebilir.
Sözleşme yoksa hakların ne olur?
Yazılı sözleşmen olmasa bile, kanundan doğan bütün haklarına sahipsin:
- Asgari ücretten az olmamak üzere ücret.
- SGK'ya bildirilme ve prim ödenmesi.
- Fazla çalışma ücreti.
- Yıllık izin.
- Hafta tatili ve genel tatil ücretleri.
- Şartları oluştuğunda kıdem ve ihbar tazminatı.
- İş güvencesi şartlarını sağlıyorsan işe iade hakkı.
Bu haklardan sözleşmeyle bile vazgeçilemez. Yazılı sözleşme olmaması, işverene bu hakları ödememe imkânı vermez.
Asıl sorun: İspat
Yazılı sözleşme olmadığında, en büyük sorun ücretini, çalışma saatlerini ve çalışma süreni ispat etmektir. Şu deliller bu konuda işine yarar:
SGK kayıtları
SGK hizmet dökümün, işe giriş tarihini ve hangi işverende çalıştığını gösterir. SGK'ya hiç bildirilmediysen, hizmet tespiti davası açarak çalıştığın süreyi tespit ettirebilirsin.
Banka kayıtları
Maaşın bankaya yatırılıyorsa, banka hesap dökümlerin ücretini gösterir. Bir kısmı elden ödeniyorsa, bu durumu tanıklar ve diğer delillerle ispat etmen gerekir.
Yazışmalar
İşverenle ya da yöneticinle yaptığın WhatsApp yazışmaları, e-postalar ve mesajlar; ücret, çalışma saatleri ve görevlerin hakkında önemli delillerdir.
Tanıklar
Birlikte çalıştığın iş arkadaşların, çalışma saatlerin ve ücretin hakkında tanıklık yapabilir.
Diğer belgeler
- İş yerine giriş-çıkış kayıtları ya da kart okuyucu kayıtları.
- Puantaj kayıtları.
- İş yerinde sana verilen kimlik kartı ya da yaka kartı.
- Senin adına düzenlenmiş görev belgeleri ya da eğitim sertifikaları.
Emsal ücret
Ücretini ispat edemezsen, mahkeme, mesleğine, kıdemine ve iş yerinin niteliğine göre bilirkişiden emsal ücret araştırması yapabilir ve ilgili meslek kuruluşlarından bilgi isteyebilir.
Ne yapmalısın?
- İşverenden çalışma koşullarını gösteren yazılı belgeyi iste.
- e-Devlet'ten SGK kayıtlarını kontrol et.
- Ücret ödemelerini mümkünse banka yoluyla almaya çalış.
- İşverenle yaptığın yazışmaları sakla.
- Çalışma saatlerini ve günlerini kendin için not al.
Uyuşmazlık çıkarsa
İşverenle ücret, tazminat ya da diğer alacaklar konusunda uyuşmazlık çıkarsa, dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Yazılı sözleşme yoksa, işverenden çalışma koşullarını gösteren belgeyi iste.
- SGK kayıtlarını düzenli olarak kontrol et.
- Ücret, çalışma saati ve görevlerinle ilgili yazışmaları sakla.
- Tanık olabilecek iş arkadaşlarını belirle.
- Uyuşmazlık çıkarsa arabulucuya, ardından iş mahkemesine başvur.
En çok sorulan sorular
Yazılı sözleşme olmadan çalışmak geçerli mi?
Evet. Sözlü iş sözleşmesi de geçerlidir.
İşveren bana yazılı belge vermek zorunda mı?
Evet. Yazılı sözleşme yoksa en geç iki ay içinde çalışma koşullarını, süreyi ve ücreti gösteren bir belge vermelidir.
Sözleşme yoksa haklarımı kaybeder miyim?
Hayır. Asgari ücret, SGK, fazla mesai, yıllık izin ve tazminat gibi kanundan doğan bütün haklarına sahipsin.
Ücretimi ve çalışma saatlerimi nasıl ispat ederim?
SGK kayıtları, banka dökümleri, yazışmalar, tanıklar ve giriş-çıkış kayıtlarıyla.
SGK'ya hiç bildirilmediysem ne yapabilirim?
Hizmet tespit davası açarak çalıştığın süreyi tespit ettirebilirsin.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.