Yıllık İzin Hakkı: Süreler, Kullanım ve İzin Ücreti
İşveren yıllık izin vermiyorsa, izni parça parça kullandırıyorsa ya da işten ayrılırken kullanmadığın izinlerin parasını ödemiyorsa, haklarını bilmen gerekir. Yıllık ücretli izin, kanunla güvence altına alınmış ve vazgeçilemeyen bir haktır. Bu rehberde yıllık izin sürelerini, nasıl kullanılacağını ve izin ücretinin nasıl alınacağını anlatıyoruz.
Kimler yıllık izin hakkı kazanır?
İşe başladığın tarihten itibaren, deneme süresi de dahil olmak üzere, en az bir yıl çalıştıysan yıllık ücretli izne hak kazanırsın (4857 s.K. md. 53). Bir yılı doldurmadan işten ayrılırsan, o yıl için izin hakkı doğmaz.
Yıllık izin hakkından vazgeçemezsin. İş sözleşmende "yıllık izin kullanılmayacaktır" gibi bir madde olsa bile bu madde geçersizdir.
İzin süreleri ne kadar?
Yıllık izin süresi, iş yerindeki kıdemine göre belirlenir:
- Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) kıdemi olanlar: En az 14 gün.
- Beş yıldan fazla, on beş yıldan az kıdemi olanlar: En az 20 gün.
- On beş yıl ve daha fazla kıdemi olanlar: En az 26 gün.
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlara verilecek yıllık izin süresi ise 20 günden az olamaz.
Bu süreler en az sürelerdir. İş sözleşmesi ya da toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin verilebilir.
Hangi günler izin süresine dahil değildir?
Yıllık izin süresi hesaplanırken izin dönemine denk gelen şu günler izinden sayılmaz:
- Hafta tatili günleri.
- Ulusal bayram ve genel tatil günleri.
Örneğin 14 günlük iznini kullanırken araya bir resmi tatil girerse, bu gün izninden düşülmez.
İzin nasıl kullanılır?
- İzin, işveren tarafından bölünemez. Ancak tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü on günden az olmamak üzere en fazla üç parça hâlinde kullanılabilir.
- İznini kullanacağın tarihleri işverenle birlikte belirlersin. İşveren, iş yerinin düzenine göre izin tarihlerini planlayabilir, ancak izni hiç kullandırmama hakkı yoktur.
- İznini başka bir şehirde geçireceksen, yol için toplam dört güne kadar ücretsiz izin talep edebilirsin. Bunu belgelemen gerekir.
İzin süresince ücretin, izne başlamadan önce peşin olarak ödenir ya da avans olarak verilir.
İzin kullanırken çalıştırılamazsın
Yıllık izin süresince başka bir işte ücret karşılığı çalışamazsın. Ancak işveren de seni izin süresince çalıştıramaz. İşveren izin günlerinde seni çağırıp çalıştırırsa, bu izin kullanılmamış sayılır.
İşten ayrılırken izin ücreti
İş sözleşmen hangi nedenle sona ererse ersin, istifa etsen de işten çıkarılsan da, kullanmadığın yıllık izinlerinin ücretini almaya hak kazanırsın (4857 s.K. md. 59). Bu ücret, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücretin üzerinden hesaplanır.
Önceki yıllarda kullanmadığın izinler de birikir ve işten ayrılırken hepsinin ücretini isteyebilirsin.
İzin kullandığını kim ispat eder?
Yıllık izinlerini kullandırdığını ispat etmek işverene düşer. İşverenin, izin kullandığını gösteren ve senin imzanı taşıyan izin defteri ya da izin belgesi gibi kayıtları tutması gerekir. Bu belgeleri sunamazsa, izinlerini kullanmadığın kabul edilebilir.
Bu yüzden imzalamadan önce izin belgelerinin gerçeği yansıttığından emin ol. Gerçekte kullanmadığın bir izni kullanmış gibi gösteren bir belgeyi imzalama.
İzin ücreti alacağı için ne yapmalısın?
- İşten ayrıldığında kullanılmayan izinlerinin ücretinin ödenmesini yazılı olarak talep et.
- Ödenmezse, dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur.
- Yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren beş yıldır.
Kısaca yapılacaklar
- Kıdemine göre kaç gün izin hakkın olduğunu hesapla.
- İznini işverenle birlikte planla; en az bir bölümünü on günden az olmamak üzere kullan.
- Kullanmadığın izinleri gösteren belgeleri imzalama.
- İşten ayrılırken kullanılmayan izinlerin ücretini talep et.
- Ödenmezse arabulucuya başvur.
En çok sorulan sorular
Yıllık izne ne zaman hak kazanırım?
Deneme süresi dahil en az bir yıl çalıştıktan sonra.
Yıllık izin süreleri ne kadar?
1–5 yıl kıdemde en az 14 gün, 5–15 yıl arası en az 20 gün, 15 yıl ve üzeri en az 26 gün; 18 yaş altı ve 50 yaş üstünde en az 20 gün.
İşveren iznimi bölebilir mi?
Tek taraflı bölemez; anlaşarak, bir parçası en az on gün olmak üzere en fazla üç parça hâlinde kullanılabilir.
İzin süresine resmi tatiller dahil mi?
Hayır. Hafta tatili ve genel tatil günleri izinden sayılmaz.
İşten ayrılırken kullanmadığım izinlerin parasını alır mıyım?
Evet. Sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin kullanılmayan izinlerin ücreti ödenir.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.