YouTube

Yıpranma Payı (Fiili Hizmet Zammı): Hangi İşlerde Var, Emekliliği Ne Kadar Öne Çeker?

Madende, dökümhanede, hastanede, itfaiyede ya da cezaevinde çalışıyorsun. Ağır şartlarda çalıştığın için "yıpranma payı" hakkın olduğunu duydun ama bunun ne anlama geldiğini, emekliliğini ne kadar öne çekeceğini tam bilmiyorsun. Bu rehberde, kanundaki adıyla "fiili hizmet süresi zammı"nı, hangi işlerde uygulandığını ve emekliliğe etkisini anlatıyoruz.

Yıpranma payı nedir?

Yıpranma payı, sağlık açısından riskli ve ağır işlerde çalışan sigortalıların prim gün sayısına, her yıllık çalışmaları için ilave günler eklenmesidir. Kanundaki adı fiili hizmet süresi zammıdır. Bu sayede ağır işlerde çalışanlar, emeklilik için gereken prim gününe daha kısa sürede ulaşır ve belirli şartlarla emeklilik yaşları da düşer.

Kimler yararlanabilir?

Sadece SSK'lılar ve memurlar

Fiili hizmet süresi zammından, kanunda sayılan işyerlerinde ve işlerde 4/a (SSK'lı) ve 4/c (memur) kapsamında çalışan sigortalılar yararlanır. Bağ-Kur'lular (4/b) bu haktan yararlanamaz.

Fiilen çalışma şartı

Sadece o işyerinde çalışmak yeterli değildir. Kanunda belirtilen işleri fiilen yapman ve o işin risklerine maruz kalman gerekir. Örneğin bir maden şirketinde masa başında idari işlerde çalışan kişi, yeraltında çalışan madenciyle aynı haktan yararlanamaz.

Hangi işlerde kaç gün eklenir?

Her 360 günlük çalışma için eklenen gün sayısı, kanundaki tabloya göre işin türüne göre değişir. Bazı örnekler:

360 günden az süren çalışmalarda, eklenecek gün oranlanarak hesaplanır. Birden fazla bentte sayılan bir işte çalışıyorsan, en yüksek olan oran uygulanır.

Örnek hesap

Yeraltı madeninde 10 yıl (3600 gün) çalıştın. Her 360 gün için 180 gün eklenir:

Yani prim gün sayına 1800 gün eklenir.

Eklenebilecek gün sayısının sınırı

Fiili hizmet süresi zammı sınırsız değildir:

prim gün sayısına eklenebilir. Ancak yeraltı işlerinde çalışanlar için bu süre sınırı uygulanmaz.

Emeklilik yaşı da düşer mi?

Evet, belirli şartlarla. Eklenen fiili hizmet süresi zammının yarısı, üç yılı geçmemek üzere emeklilik yaşından indirilir. Örneğin sana 4 yıl fiili hizmet süresi zammı eklendiyse, emeklilik yaşın 2 yıl düşer.

Yaş indirimi için gereken süre

Yaş indiriminden yararlanabilmek için:

kanunda belirtilen işyeri ve işlerde fiilen çalışmış olman gerekir. Ölüm ve malullük hallerinde bu şart aranmaz.

Yıpranma payın işlenmemişse ne yapmalısın?

Hizmet dökümünü kontrol et

e-Devlet'ten SGK hizmet dökümünü kontrol et. Fiili hizmet süresi zammı kapsamında çalıştığın dönemlerin doğru kodla bildirilip bildirilmediğine bak.

İşverene ve SGK'ya başvur

Yıpranma payının işlenmediğini fark edersen, önce işverenden düzeltme yapmasını iste. Sonuç alamazsan SGK'ya başvurabilirsin.

Tespit davası

SGK talebini reddederse, fiili hizmet süresi zammı kapsamında çalıştığının tespiti için iş mahkemesinde dava açabilirsin. Bu davada tanık beyanları, işyeri kayıtları ve görev tanımların önemli delillerdir.

Kısaca yapılacaklar

Dayanak mevzuat

En çok sorulan sorular

Hemşireyim, yıpranma payım var mı?

Evet. Hemşireler, doktorlar ve eczacılar gibi sağlık meslek mensupları, insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde çalışıyorlarsa, her 360 gün için 60 gün fiili hizmet süresi zammından yararlanır.

Bağ-Kur'luyum, yıpranma payından yararlanabilir miyim?

Hayır. Fiili hizmet süresi zammından sadece 4/a (SSK'lı) ve 4/c (memur) kapsamındaki sigortalılar yararlanabilir.

Yıpranma payı emekli maaşını artırır mı?

Yıpranma payı, prim gün sayını ve emeklilik yaşını etkiler. Emekli maaşı ise prime esas kazançlarına ve prim gün sayına göre hesaplanır. Yıpranma payının maaşa etkisi için SGK'dan hesap istemen faydalı olur.

Yıpranma payı işlenmemiş, geriye dönük düzeltilebilir mi?

Evet. Fiili hizmet süresi zammı kapsamında çalıştığın dönemler hizmet dökümüne yanlış işlendiyse, işverenin düzeltme bildirimi yapması ya da mahkeme kararıyla tespit edilmesi halinde geriye dönük düzeltilebilir.

Yeraltında 5 yıl çalıştım, yaş indirimi alabilir miyim?

Yaş indirimi için yeraltı işlerinde en az 1800 gün çalışmış olman gerekir. 5 yıl (yaklaşık 1800 gün) çalıştıysan bu şartı karşılayabilirsin. Kesin hesap için hizmet dökümünü kontrol et.

Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.

Sana bu konuda tavsiye ettiğimiz siteler

Bu konuda bu siteler sana yardımcı olabilir.

Soru sor Danışmanlık al