Zararda Benim de Kusurum Var: Tazminat İndirilir mi? Müterafik Kusur
Trafik kazasında yaralandın ama emniyet kemerini takmamıştın. Ya da biri sana zarar verdi, ama zararın büyümesinde senin de payın vardı. Karşı taraf şimdi "senin de kusurun var, tazminatın düşürülmeli" diyor. Belki de tersine, sen hafif bir kusurla zarara sebep oldun ve ödemen istenen tazminat seni yoksulluğa düşürecek. "Kendi kusurum varsa tazminat alamaz mıyım? Tazminat nasıl indirilir?" diye düşünüyorsun. Bu rehberde Borçlar Kanununa göre tazminatın belirlenmesini ve indirilmesini anlatıyoruz.
Haksız fiilde temel kural
Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür. Zarar verici fiili yasaklayan bir hukuk kuralı bulunmasa bile, ahlaka aykırı bir fiille başkasına kasten zarar veren de zararı gidermek zorundadır.
Tazminat davası açmayı Hakkını Sor'daki maddi ve manevi tazminat davası rehberinde bulabilirsin.
Hakim tazminatı nasıl belirler?
Hakim, tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini, durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler.
Tazminat toplu para olarak ödenebileceği gibi, irat biçiminde, yani düzenli ödemeler şeklinde de ödenebilir. Hakim tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verirse, borçlu güvence göstermek zorundadır.
Zarar görenin kendi payı: Tazminatın indirilmesi
Hakim, şu durumlarda tazminatı indirebilir veya tamamen kaldırabilir:
- Zarar gören, zararı doğuran fiile razı olmuşsa
- Zarar gören, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuşsa
- Zarar gören, tazminat yükümlüsünün durumunu ağırlaştırmışsa
Uygulamada zarar görenin zarara katkısına "müterafik kusur" veya "ortak kusur" denir.
Örnekler
- Trafik kazasında emniyet kemeri takmamak veya kask kullanmamak, yaralanmanın ağırlaşmasında etkili olduysa tazminatta indirim yapılabilir.
- Alkollü olduğunu bildiği bir sürücünün aracına binmek, zarar gören aleyhine değerlendirilebilir.
- Zarar gördükten sonra tedavi olmamak veya zararın artmasını önlemek için gereken basit önlemleri almamak, zararın artmasında etkili olabilir.
- Bir tehlikeye bile bile razı olmak, örneğin uyarı tabelalarına rağmen tehlikeli bir alana girmek, indirim sebebi olabilir.
İndirim oranı nasıl belirlenir?
Kanun belirli bir oran öngörmez. Hakim, zarar görenin ve zarar verenin kusurlarını karşılaştırarak bir indirim oranı belirler. Trafik kazalarında genellikle bilirkişi raporlarıyla tarafların kusur oranları tespit edilir.
Zarar görenin katkısı çok büyükse, hakim tazminatı tamamen de kaldırabilir.
Zarar verenin yoksulluğa düşmesi
Kanun, zarar verenin durumunu da gözetir: Zarara hafif kusuruyla sebep olan tazminat yükümlüsü, tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecekse ve hakkaniyet de gerektiriyorsa, hakim tazminatı indirebilir.
Bu indirim için şu şartlar birlikte aranır:
- Zarar verenin kusurunun hafif olması
- Tazminatı ödediğinde yoksulluğa düşecek olması
- Hakkaniyetin bunu gerektirmesi
Kasten veya ağır kusurla zarar veren kişi bu indirimden yararlanamaz.
Trafik kazalarında
Trafik kazalarında kusur oranları genellikle kaza tespit tutanağı ve bilirkişi raporlarıyla belirlenir. Kazada hastane masraflarının kim tarafından karşılanacağını Hakkını Sor'daki trafik kazasında hastane masrafını kim öder rehberinde bulabilirsin.
Kazada ölen kişinin yakınlarının haklarını Hakkını Sor'daki destekten yoksun kalma tazminatı rehberinde bulabilirsin.
Kısaca yapılacaklar
- Zarar gördüysen, zararın artmaması için gereken önlemleri hemen al; örneğin tedavi ol.
- Olayı ve kusur durumunu gösteren delilleri, örneğin kaza tutanağını, fotoğrafları ve tanıkları topla.
- Karşı taraf senin de kusurun olduğunu iddia ederse, bunun zarara gerçekten etkisi olup olmadığını tartış.
- Zarar verensen ve kusurun hafifse, ekonomik durumunu gösteren belgeleri sunarak indirim talep edebilirsin.
- Kusur oranlarının bilirkişi tarafından tespit edilmesini iste.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 49: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlüdür; ahlaka aykırı fiille kasten zarar veren de zararı giderir.
- 6098 sayılı Kanun m. 51: Hakim tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini durumun gereğini ve özellikle kusurun ağırlığını göz önüne alarak belirler; irat biçiminde ödemede borçlu güvence gösterir.
- 6098 sayılı Kanun m. 52: Zarar gören fiile razı olmuş, zararın doğmasında veya artmasında etkili olmuş ya da yükümlünün durumunu ağırlaştırmışsa hakim tazminatı indirebilir veya kaldırabilir; hafif kusurlu yükümlü ödemeyle yoksulluğa düşecekse ve hakkaniyet gerektiriyorsa tazminat indirilebilir.
En çok sorulan sorular
Kazada benim de kusurum varsa tazminat alamaz mıyım?
Alabilirsin, ama hakim senin kusurun oranında tazminatı indirebilir. Kusurun çok büyükse tazminat tamamen kaldırılabilir.
Emniyet kemeri takmamak tazminatı etkiler mi?
Kemer takmamak yaralanmanın ağırlaşmasında etkili olduysa, tazminatta indirim yapılabilir.
Tazminatı ödersem yoksulluğa düşeceğim, indirim olur mu?
Kusurun hafifse ve hakkaniyet gerektiriyorsa hakim tazminatı indirebilir.
İndirim oranı nasıl belirlenir?
Kanunda sabit bir oran yoktur. Hakim kusurları karşılaştırarak belirler; genellikle bilirkişi raporlarından yararlanılır.
Kasten zarar veren de indirimden yararlanabilir mi?
Yoksulluk indirimi yalnızca hafif kusurla zarar verenler için öngörülmüştür.
Yaşadığın durumu Hakkını Sor'daki soru-cevap forumunda paylaşabilir, aynı şeyi yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanabilirsin.